به گزارش خبرنگار دیدبان حقوق بشر کردستان ایران؛ یکی از رسانههای داخلی در گزارشی کوتاه به تاریخ ۱۶ اسفند ۱۴۰۴، به جان باختن زهرا بهشتی، ۳۵ ساله، و فرزند یکسالهاش محمدمهدی سلیمی در منزل مسکونی خود در منطقه مجیدیه تهران اشاره کرده است.
در اقدامی که بار دیگر چالشهای جدی پیرامون رعایت هنجارهای بینالمللی در مخاصمات مسلحانه را برجسته میسازد، گزارشهای تأییدشده حاکی از آن است که بامداد روز شنبه ۱۶ اسفند ماه ۱۴۰۴، منزل مسکونی شهروندی به نام زهرا بهشتی در منطقه مجیدیه تهران، هدف یک حمله نظامی قرار گرفته است. در این حادثه که از آن به عنوان مصداقی از «تجاوز نظامی» یاد میشود، این مادر ۳۵ ساله به همراه فرزند خردسال یکسالهاش، محمدمهدی سلیمی، جان خود را از دست دادهاند.
از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه که چارچوب اصلی ارزیابی وقایع در زمان درگیریهای مسلحانه محسوب میشود، این رویداد واجد چندین شاخصه حقوقی مهم است که نیازمند واکاوی دقیق است.
نقض اصل تفکیک و حملات تبعیضناپذیر
یکی از اصول بنیادین و عرفی حقوق بینالملل بشردوستانه که در پروتکلهای الحاقی به کنوانسیونهای ژنو نیز تصریح شده، اصل تفکیک میان غیرنظامیان و نظامیان و میان اهداف غیرنظامی و اهداف نظامی است. منطقه مجیدیه تهران به عنوان یک منطقه مسکونی و غیرنظامی شناخته میشود. وقوع حملهای که منجر به کشته شدن یک مادر و کودک خردسال در منزل شخصیشان میشود، نشانهای آشکار از نقض این اصل است. بر اساس ماده ۵۱ پروتکل اول الحاقی، حملهای که میان غیرنظامیان و نظامیان تفکیک قائل نشود، حملهای تبعیضناپذیر (Indiscriminate) تلقی شده و ممنوع است.
نادیده گرفتن اصل تناسب و اقدامات احتیاطی
اصول حقوق بشردوستانه ایجاب میکند که حتی اگر هدفی دارای ماهیت نظامی باشد، طرفین درگیر موظف به رعایت اصل تناسب هستند؛ به این معنا که خسارت جانبی وارده به غیرنظامیان نباید در مقایسه با مزیت قطعی نظامی مورد انتظار، بیش از حد باشد. در مورد حمله به یک منزل مسکونی در پایتخت که ساکنان آن یک شهروند عادی و کودک خردسال بودهاند، بهسختی میتوان مزیت نظامی قابل قبولی را متصور شد که توجیهکننده سلب حیات آنان باشد. همچنین، انجام اقدامات احتیاطی برای به حداقل رساندن آسیب به غیرنظامیان، یک تکلیف حقوقی است که بهنظر میرسد در این حادثه نادیده گرفته شده است.
نقض حق حیات و حقوق جهانی کودک
از منظر حقوق بشر، این رویداد نقض آشکار حق حیات (مهمترین حق بشری مصرح در ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی) و حق بر امنیت و تمامیت شخصی است. حمله به منزل مسکونی افراد، به ویژه هنگامی که منجر به کشته شدن یک نوزاد و مادرش میشود، فراتر از یک اقدام نظامی، یک فاجعه انسانی عمیق است. کودک یکساله، به عنوان آسیبپذیرترین عضو جامعه، تحت حمایت ویژه کنوانسیون حقوق کودک قرار دارد که کشورها را موظف به تضمین بقا و رشد وی میکند.
در حقوق بینالملل، هرگونه نقض جدی حقوق بشردوستانه که عمداً منجر به کشته شدن غیرنظامیان شود، میتواند مصداق «جنایت جنگی» تلقی شود. این حادثه، به دلیل ماهیت هدف (منزل مسکونی) و قربانیان (مادر و کودک)، قابلیت پیگرد قانونی در محاکم بینالمللی را دارد. جامعه بینالمللی و نهادهای ناظر بر حقوق بشر، موظف به محکومیت این اقدام و پیگیری برای تضمین پاسخگویی عاملان آن هستند.
جان باختن زهرا بهشتی و کودک یکسالهاش، محمدمهدی سلیمی، در منطقه مسکونی مجیدیه تهران، صرفاً یک خبر تلخ نیست، بلکه نمونهای مستند از پیامدهای انسانی نادیده گرفتن اصول اولیه حقوق بینالملل است. ثبت و پیگیری حقوقی چنین وقایعی، گامی ضروری برای جلوگیری از تکرار آنها و حرکت به سوی جهانی است که در آن، خانهها پناهگاهی امن برای خانوادهها باشند، نه هدفی برای حمله.
