24 Mart 2026 tarihinde, Tebriz’deki Pasdaran Otoyolu kenarında inşaatı devam eden Rebe Reşidi spor salonu, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’e atfedilen hava saldırılarının hedefi olmuştur. Yaklaşık 1500 metrekarelik bir alana sahip olan bu kompleks, Tebriz Belediyesi’nin vatandaşlar için sosyal ve sportif alanları genişletmeyi amaçlayan kamu yararına bir projesiydi. Uluslararası İnsancıl Hukuk (UİH) tanımlarına göre bu bina, sadece sosyal ve sportif amaçlı kullanılan, askeri veya güvenlik amaçlı kullanıldığına dair hiçbir belge bulunmayan tam bir “Sivil Unsur” (Civilian Object) niteliğindedir.
Silahlı Çatışma Hukukunun Temel İlkelerinin İhlali
Kentsel altyapı tesisinin tahrip edilmesi, uluslararası emredici kuralların açık bir ihlali olup şu maddelerde vücut bulmaktadır:
Ayrım Gözetme İlkesinin İhlali: Cenevre Sözleşmeleri 1. Ek Protokolü’nün 48. Maddesi uyarınca, çatışmanın tarafları askeri hedefler ile sivil mallar arasında mutlak bir ayrım yapmak zorundadır. Bir spor salonuna saldırılması, bu hukuki yükümlülükten açıkça sapılması anlamına gelir.
Sivil Mallara Saldırı Yasağı (Ek Protokol Madde 52): Bu madde, sivil unsurlara yönelik her türlü saldırıyı yasaklar ve sadece meşru askeri hedeflerin saldırıya konu olabileceğini vurgular. Bu hedefte askeri bir avantajın bulunmaması, saldırının hukuka aykırılığını ispatlamaktadır.
Orantılılık ve İhtiyat İlkelerinin Çiğnenmesi: 1. Ek Protokol’ün 51. ve 57. Maddelerine göre, beklenen askeri avantajla orantısız sivil zarara yol açan saldırılar yasaktır. Vatandaşların refah altyapısının ihtiyati tedbirler alınmadan tahrip edilmesi, bu standartları ihlal etmektedir.
Uluslararası Ceza Hukuku Çerçevesinde Değerlendirme
Cezai hukuk açısından, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Roma Statüsü’nün 8. Maddesi, özellikle de 2(b)(ii) bendi; askeri hedef olmayan sivil hedeflere kasten saldırılmasını “Savaş Suçu” kapsamında değerlendirir. Rebe Reşidi salonunun yıkılması, sadece belediyenin kamu malına verilen maddi bir zarar değil, aynı zamanda vatandaşların sağlık ve sosyal canlılık hizmetlerine erişim hakkından mahrum bırakılmasıdır ki bu durum yerel toplumda derin sosyal ve kültürel etkiler bırakmaktadır.
Hukuki Sonuç
Tebriz Rebe Reşidi spor salonuna düzenlenen saldırı, sivil altyapının hedef alınmasının somut bir örneğidir. Askeri kullanımın yokluğu göz önüne alındığında, bu eylem Roma Statüsü kapsamında suç teşkil etmekte ve geleneksel savaş hukukunu ihlal etmektedir. Fail devletler, “Devletlerin Uluslararası Sorumluluğu” doktrini uyarınca, kamu malının tahrip edilmesinden hukuken sorumlu tutulmalı ve Tebriz’in kentsel altyapısına verilen zararları tazmin etmelidir.
