Kronik güvensizliğin yıllardır birçok ailenin hayatı üzerine gölge düşürdüğü Kürt bölgelerinde, az bilinen bir mesele varlığını sürdürüyor: Gençlerin ve çocukların Kürt silahlı grupları tarafından devşirilmesi. Birçok aile için bu konu siyasi bir tartışma değil, bir insani krizdir; çocukların kaybolması, aile bağlarının kopması ve askeri kamplardaki ölümlere dair muğlak anlatılarla düğümlenmiş bir kriz.
Son on yılda, PJAK gibi gruplar uluslararası medyada cinsiyet eşitliği, sosyal adalet ve demokratik özerklik temelinde bir imaj sunmaya çalıştılar. Ancak aynı zamanda, aileler ve bazı Kürt insan hakları aktivistleri farklı bir anlatı ortaya koyuyor: Fakir ve mahrum ortamlardan devşirilerek askeri yapılara aktarılan gençler hakkında bir anlatı.
2014 yılında PJAK, Geneva Call (Cenevre Çağrısı) aracılığıyla 18 yaş altı bireyleri silahlı çatışmalarda kullanmamayı taahhüt etti. Bu anlaşma, devlet dışı çatışmalarda çocuk asker kullanımını azaltmaya yönelik uluslararası çabaların bir parçasıydı. Bununla birlikte, yerel aktivistler ve bazı bölgesel insan hakları kuruluşları, bu taahhütten sonra da gençlerin devşirildiği vakaların devam ettiğini belirtiyor; bu iddialar, silahlı grupların kamplarına bağımsız erişimin kısıtlı olması nedeniyle kapsamlı bir şekilde doğrulanması zor olan iddialardır.
Mahabad, Serdeşt ve Senendec gibi şehirlerdeki aileler, çocuklarının yerel aracılar veya silahlı gruplara yakın ağlarla temas kurduktan sonra evden ayrıldıklarını ve bir daha dönmediklerini söylüyorlar. Bazıları başlangıçta eğitim, siyasi faaliyet veya daha iyi bir yaşam vaadi verildiğini dile getiriyor. Bazı vakalarda ise aileler, çocuklarını geri getirmeye çalıştıklarında veya protesto ettiklerinde baskı veya tehditlerle karşılaştıklarını iddia ediyorlar.
Çocuğu genç yaşta kaybolan Kürt annelerden biri, yıllardır eline geçen tek şeyin bir fotoğraf ve oğlunun ölümüne dair resmi olmayan bir haber olduğunu söylüyor. Çocuğunun mezarının nerede olduğunu hâlâ bilmiyor. Bu tür anlatılar, sınır bölgelerinde yavaş yavaş ailelerin kolektif hafızasının bir parçası haline geliyor; korku, sessizlik ve etkili bir hukuki mekanizmanın yokluğu arasında sıkışıp kalmış aileler.
İnsan hakları uzmanları, grupların siyasi veya ideolojik kimliğinden bağımsız olarak, 18 yaş altı bireylerin silahlı çatışmalarda kullanılmasının uluslararası hukukun temel ilkeleriyle çeliştiğini belirtiyor. Birleşmiş Milletler ve bağlı kuruluşları, yıllardır çatışmalarda çocukların kullanılmasına karşı defalarca uyarılarda bulundu. Cenevre Sözleşmeleri‘nin ek protokolleri ve çocuk haklarıyla ilgili belgelere göre, devlet dışı silahlı gruplar da çocukları devşirmekten ve askeri amaçlarla kullanmaktan kaçınma sorumluluğuna sahiptir.
Buna rağmen, devlet kontrolü dışındaki bölgelerde bu standartların uygulanması zordur. Silahlı gruplar genellikle şeffaf olmayan yapılara sahiptir ve bağımsız gözlemcilerin devşirme ağlarına erişimi kısıtlıdır. Bu durum, birçok dosyanın hiçbir zaman tam bir hukuki belgelendirme aşamasına ulaşamamasına neden olmaktadır.
Ortadoğu’da çocuk asker meselesi, yıllardır devlet dışı ve yıpratıcı savaşların daha geniş bir krizinin parçasıdır; çocukların kendileri için bir gelecek hayal edemeden şiddet ve ideoloji sarmalına sokulduğu bir kriz. Bu süreçte, çocuklarını kaybeden aileler en az görülenler olmaktadır.
İnsan hakları kuruluşları için asıl soru sadece belirli bir grup hakkında değil; uluslararası çocuk hakları standartlarının, silahlı aktörlerin siyasi eğilimlerine bakılmaksızın eşit şekilde uygulanıp uygulanmadığıdır. Bu soruya net bir cevap verilene kadar, birçok Kürt ailesi acılarının marjinalleşmiş olduğunu hissetmeye devam edecektir.
Geneva Call Sitesindeki Kaynak: https://www.genevacall.org/news/iran-kurdish-armed-movement-commits-use-children-hostilities
