Donald Trump’ın, Irak Kürdistan Bölgesi’nde yerleşik aktörler aracılığıyla Kürt grupların silahlandırılmasına ilişkin açıklamaları, devlet dışı silahlı gruplara yönelik dış desteği bir kez daha uluslararası hukukun en tartışmalı meselelerinden biri haline getirmiştir. Eğer böyle bir adım operasyonel bir politika olarak izlenmişse, hukuki açıdan egemen bir devletin iç işlerine müdahale olarak değerlendirilebilir.
Uluslararası hukuktaki müdahale etmeme ilkesi, devletler arasındaki hukuki düzenin temel kurallarından biridir. Bu ilkeye göre, hiçbir devletin askeri veya paramiliter araçlarla başka bir devletin siyasi veya güvenlik yapısına müdahale etmesine izin verilmez.
Uluslararası Adalet Divanı (ICJ), 1986 tarihli “Nikaragua – Amerika Birleşik Devletleri” davasında, muhalif silahlı gruplara silah ve eğitim desteği sağlanmasının bir ülkenin iç işlerine hukuka aykırı müdahale teşkil edebileceğini açıkça belirtmiştir. Bu çerçevede, İran’ın siyasi yapısını etkilemek amacıyla muhalif grupların silahlandırılması sadece siyasi bir eylem değil, aynı zamanda uluslararası hukukun ihlali kapsamında incelenmesi gereken bir meseledir. Ayrıca, bu tür eylemler için üçüncü bir ülkenin topraklarının kullanılması, o ülkenin egemenliğinin ihlali olarak gündeme gelebilir ve ev sahibi devlete sorumluluklar yükleyebilir.
Devlet dışı silahlı grupların silahlandırılması, her zaman insan hakları açısından ciddi endişeleri beraberinde getirmiştir. Bu gruplar çoğu durumda hukuki hesap verebilirlik çerçevelerinin dışında hareket etmekte, bu da bireylerin temel haklarının ihlali riskini artırmaktadır. Geçmiş deneyimler, bu tür gruplara silah transferinin sivil bölgelerde şiddetin artmasına, kamu güvenliğinin zayıflamasına ve yaşam hakkı ile kişisel güvenlik gibi temel hakların ihlaline yol açabileceğini göstermiştir.
Her devlet, devletlerin sorumluluğu ilkeleri uyarınca, kendi topraklarının diğer ülkelere karşı zararlı eylemler için kullanılmasını önlemekle yükümlüdür. Eğer silahlı grupların faaliyetleri bir ülkenin toprağından başka bir ülkeye karşı organize ediliyorsa, bu durum -tüm bölgeler üzerinde tam kontrol sağlanamayan koşullarda bile- ev sahibi devlet için hukuki sorumluluk doğurabilir. Irak Kürdistan Bölgesi söz konusu olduğunda şu soru ortaya çıkmaktadır: Bu grupların faaliyetlerini denetlemek için hangi mekanizmalar mevcuttur?
Uluslararası Ceza Hukuku alanında, ciddi ihlaller gerçekleştirebilecek gruplara destek verilmesi, belirli koşullar altında “suça iştirak” olarak değerlendirilebilir. Elbette böyle bir sorumluluğun doğması, bilgi ve niyet gibi belirli unsurların kanıtlanmasını gerektirir. Ancak bu soruların sorulması bile, bu tür eylemlerin hukuki boyutlarının ikili siyasi ilişkilerin çok ötesine geçtiğini göstermektedir.
Kürdistan Bölgesi gibi hassas bir bölgede silahlandırma konusunun gündeme gelmesi, bölgesel istikrar ve insan hakları üzerinde çok katmanlı sonuçlar doğurmaktadır. Bu mesele, müdahale etmeme ve ulusal egemenliğe saygı gibi temel ilkelere dönüşün gerekliliğini hatırlatmaktadır. Sonuç olarak, resmi çerçeveler dışındaki silahlı aktörlerin güçlenmesine yol açan her türlü politika, sivil güvenliği üzerindeki uzun vadeli etkileri dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
