بر اساس گزارشهای میدانی، در بامداد ۷ فروردین ۱۴۰۵، حملات موشکی انتسابی به ایالات متحده و اسرائیل، محدودهای مسکونی در خیابان شهریاری شهر ارومیه را هدف قرار داد. در این رویداد، یک مجتمع مسکونی دچار اصابت مستقیم شده و چهار واحد بهطور کامل تخریب شدهاند. این حادثه منجر به جانباختن پنج شهروند غیرنظامی از جمله دو کودک و مجروح شدن سه تن دیگر شده است. از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه (IHL)، این منطقه یک «اعیان غیرنظامی» (Civilian Object) با تراکم جمعیتی بالاست که فاقد هرگونه کاربری نظامی مستند میباشد.
نقض قواعد آمره و کنوانسیونهای چهارگانه ژنو
هدف قرار دادن این محله مسکونی، نقض فاحش قواعد حقوق جنگ است که در محورهای زیر قابل استناد است:
نقض اصل تفکیک (ماده ۴۸ پروتکل الحاقی اول): طرفهای مخاصمه موظفاند حملات خود را صرفاً متوجه اهداف نظامی کنند. اصابت مستقیم به بافت مسکونی ارومیه، خروج صریح از این تکلیف حقوقی است.
ممنوعیت حملات کورکورانه (Indiscriminate Attacks): مطابق ماده ۵۱ (۴) پروتکل الحاقی، هرگونه حملهای که فاقد تمایز کافی میان اهداف نظامی و غیرنظامی باشد یا از تسلیحاتی با دقت نامناسب در مناطق پرجمعیت استفاده کند، غیرقانونی است.
نقض اصل تناسب (Principle of Proportionality): طبق ماده ۵۱ (۵)، حتی در صورت ادعای وجود هدف نظامی، حملاتی که منجر به تلفات غیرنظامی نامتناسب با مزیت نظامی مورد انتظار شود، ممنوع است.
نقض حمایت ویژه از کودکان: بر اساس ماده ۷۷ پروتکل الحاقی اول و کنوانسیون حقوق کودک (۱۹۸۹)، کودکان در جریان مخاصمات مستحق حمایت مضاعف هستند؛ کشته شدن دو کودک در این حمله، نقض جدی این الزامات حمایتی است.
ارزیابی مسئولیت کیفری طبق اساسنامه رم
مطابق ماده ۸ اساسنامه رم (دیوان کیفری بینالمللی – ICC)، حملات عمدی علیه جمعیت غیرنظامی یا اموال غیرنظامی که هدف نظامی محسوب نمیشوند، در زمره «جنایات جنگی» طبقهبندی میشوند. تخریب واحدهای مسکونی در خیابان شهریاری و کشتار ساکنان آن، واجد عناصر مادی (Actus Reus) لازم برای پیگرد کیفری آمران و عاملان این حمله در سطح بینالمللی است.
نتیجهگیری حقوقی
حمله موشکی به ارومیه مصداق بارز نقض «حق ذاتی حیات» موضوع ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR) و قواعد عرفی حقوق بینالملل بشردوستانه است. دولتهای عامل طبق دکترین «مسئولیت بینالمللی دولتها»، ملزم به پاسخگویی در قبال کشتار غیرنظامیان و جبران خسارات وارده به زیرساختهای مسکونی شهر ارومیه هستند.
