فاجعه در سرابله؛ جان‌باختن غیرنظامیان و یک کودک در حمله موشکی به ایلام

در تاریخ ۱۱ اسفند گزارش‌هایی از وقوع حمله موشکی آمریکا و اسرائیل به شهر سرابله در استان ایلام منتشر شد. بر اساس اطلاعات اولیه، این حمله ساختمان فرمانداری و یک منطقه مسکونی مجاور آن را هدف قرار داده است.

جزئیات تلفات انسانی و خسارات در سرابله

طبق گزارش‌های منتشرشده، در پی این حمله دست‌کم ۵ نفر جان خود را از دست داده‌اند که در میان قربانیان یک کودک ۱۰ ساله نیز دیده می‌شود. همچنین خسارات قابل توجهی به ساختمان‌های مسکونی و تأسیسات شهری وارد شده است. با توجه به اینکه محل اصابت در مجاورت مناطق مسکونی قرار داشته و گزارش‌ها از کشته شدن غیرنظامیان حکایت دارد، این حادثه از منظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه قابل بررسی است.

تحلیل حقوقی؛ نقض اصل تفکیک در کنوانسیون ژنو

یکی از اصول بنیادین این نظام حقوقی «اصل تفکیک» است که در ماده ۴۸ پروتکل الحاقی اول کنوانسیون‌های ژنو ۱۹۷۷ تصریح شده است. بر اساس این ماده، طرف‌های درگیر در هر مخاصمه مسلحانه موظف‌اند میان اهداف نظامی و افراد و اموال غیرنظامی تمایز قائل شوند.

همچنین مطابق ماده ۵۱ همین پروتکل، موارد زیر صراحتاً منع شده است:

• حمله مستقیم علیه جمعیت غیرنظامی.

• اقداماتی که به طور مستقیم غیرنظامیان را هدف قرار دهد.

ماده ۵۲ نیز بر حمایت از اموال غیرنظامی تأکید کرده و بیان می‌کند که خانه‌ها، مناطق مسکونی و سایر تأسیسات غیرنظامی نباید هدف حمله قرار گیرند، مگر آنکه ماهیت آن‌ها به گونه‌ای تغییر یافته باشد که به یک هدف نظامی تبدیل شوند.

اصل تناسب و حمایت ویژه از کودکان

از سوی دیگر، اصل تناسب که در ماده ۵۱ بند ۵ (ب) پروتکل الحاقی اول مورد تأکید قرار گرفته، هرگونه حمله‌ای را که احتمال می‌رود تلفات غیرنظامی آن در مقایسه با مزیت نظامی مورد انتظار بیش از حد باشد، ممنوع می‌داند. علاوه بر این، ماده ۷۷ همین پروتکل بر لزوم حمایت ویژه از کودکان در جریان مخاصمات مسلحانه تأکید کرده است؛ موضوعی که در حادثه سرابله با جان‌باختن کودک ۱۰ ساله نقض شده است.

آیا این حمله مصداق جنایت جنگی است؟

با توجه به گزارش‌های اولیه مبنی بر هدف قرار گرفتن منطقه‌ای مسکونی و کشته شدن غیرنظامیان، چنین اقدامی می‌تواند مصداق نقض قواعد بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه تلقی شود. در مواردی که حمله به‌طور عمدی علیه غیرنظامیان یا اهداف غیرنظامی انجام شده باشد، این رفتار ممکن است در چارچوب ماده ۸ اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی به عنوان «جنایت جنگی» نیز قابل بررسی باشد.