به گزارش خبرنگار دیدبان حقوق بشر کردستان ایران، در چارچوب سومین جنگ تحمیلی علیه ایران که با تجاوز مستقیم نیروهای آمریکاو اسرائیل به خاک کشور همراه بوده است، حمله هدفمند به ساختمان استانداری اصفهان در قلب بافت تاریخی دولتخانه صفوی، نه تنها یک اقدام نظامی، بلکه نقض آشکار حقوق بینالملل بشردوستانه و تعهدات جهانی در زمینه حفاظت از میراث فرهنگی به شمار میرود.
این رویداد که حدود ساعت ۱۵ روز دوشنبه (۱۸ اسفند) رخ داد، موج انفجار ناشی از آن به بناهای ارزشمند تاریخی مجاور آسیب جدی وارد کرد و نمادی از بیتوجهی متجاوزان به اصول بنیادین حقوق بشر و حقوق جنگ را آشکار ساخت.
خسارات وارده به کاخ چهلستون و بناهای صفوی
ساختمان استانداری اصفهان در مجاورت مستقیم کاخ چهلستون، میدان نقش جهان و دیگر آثار ثبتشده جهانی قرار دارد. بر اثر این حمله، کاخ چهلستون یکی از برجستهترین بناهای دوران صفوی و میراث بشریت متحمل خسارات قابل توجهی شد.
موج انفجار موجب آسیب به آینهکاریهای اصیل صفوی، حاشیههای درهای اصلی و پنجرههای چوبی شد. خوشبختانه نقاشیهای داخلی کاخ کمتر آسیب دیدهاند، اما همین میزان تخریب نیز تهدیدی جدی برای پایداری این بنای جهانی است. عمارت رکیبخانه، تالار تیموری و تالار اشرف نیز که بخشی از مجموعه دولتخانه صفوی به شمار میروند، در معرض همین موج انفجاری قرار گرفته و بخشهایی از تزئینات معماری و سازهای آنها آسیب دیده است.
علاوه بر این، شیشههای کاخ عالیقاپو در میدان نقش جهان که خود یکی از شاهکارهای معماری صفوی و عنصری کلیدی در منظر تاریخی اصفهان است شکسته شده و این امر بر زیبایی و اصالت بصری میدان تأثیر منفی گذاشته است.
تحلیل حقوقی جنایت بر اساس کنوانسیون لاهه
از منظر حقوقی، این اقدام تجاوزکارانه نقض صریح کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان جنگ است. طبق ماده ۴ این کنوانسیون، طرفهای متعاهد متعهد میشوند که از اموال فرهنگی احترام بگذارند و از هرگونه آسیب عمدی یا غیرعمدی به آنها در درگیریهای مسلحانه پرهیز کنند.
حمله به قلب بافت تاریخی اصفهان، جایی که ساختمان استانداری در فاصله بسیار نزدیک با کاخ چهلستون قرار دارد، نمیتواند صرفاً «خسارت جانبی» تلقی شود؛ بلکه نشانهای از عدم رعایت اصل تناسب و ضرورت نظامی در حقوق بینالملل بشردوستانه است.
پروتکل اضافی اول کنوانسیونهای ژنو (ماده ۵۳) نیز هرگونه عمل خصمانه علیه آثار تاریخی، هنری یا مذهبی را که حمایت ویژهای برخوردارند، ممنوع کرده است. میدان نقش جهان و مجموعه دولتخانه صفوی، به عنوان میراث ثبتشده جهانی یونسکو، تحت حمایت ویژه کنوانسیون ۱۹۷۲ یونسکو نیز قرار دارند و هرگونه آسیب به آنها، مسئولیت بینالمللی متجاوزان را به دنبال دارد.
حق دسترسی به میراث فرهنگی و هویت ملی
از دیدگاه حقوق بشری، این تخریبها فراتر از خسارت مادی است. حق دسترسی به میراث فرهنگی، به عنوان بخشی از حق بر فرهنگ (مطابق ماده ۱۵ میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) و حق بر هویت فرهنگی، از حقوق بنیادین بشر به شمار میرود.
آسیب به این بناها نه تنها هویت تاریخی و فرهنگی مردم ایران را هدف قرار میدهد، بلکه نسلهای آینده را از میراث مشترک بشریت محروم میسازد. چنین اقداماتی در چارچوب جنگ تحمیلی، مصداق بارز جنایت علیه میراث فرهنگی و تلاش برای محو هویت یک ملت است که در اسناد بینالمللی همچون قطعنامههای شورای امنیت و گزارشهای ویژه گزارشگران حقوق بشر سازمان ملل، محکوم شده است. متأسفانه نصب نشان سپر آبی بر این مجموعهها که طبق کنوانسیونهای بینالمللی نشانه حفاظت ویژه است نیز مانع این تجاوز نگردید و این امر خود گواه نقض فاحش تعهدات حقوقی است.
این آسیبها، هرچند خوشبختانه منجر به نابودی کامل بناها نشده، نیازمند ارزیابی فوری و مرمت تخصصی توسط کارشناسان میراث فرهنگی است. با این حال، مسئولیت اصلی بر عهده متجاوزان آمریکایی و صهیونیستی است که با انتخاب هدف در بافت تاریخی، اصول بشردوستانه را زیر پا گذاشتهاند.
جامعه جهانی، سازمانهای بینالمللی مانند یونسکو و دادگاه کیفری بینالمللی، موظفاند این نقضها را مستندسازی کرده، عاملان را شناسایی و تحت پیگرد قرار دهند تا چنین جنایاتی تکرار نشود. حفاظت از میراث فرهنگی، نه تنها وظیفه ملی، بلکه مسئولیت مشترک بشریت است. ایران، به عنوان مهد تمدن، همچنان بر حق دفاع مشروع و پیگیری حقوقی این جنایات در مجامع بینالمللی پافشاری خواهد کرد تا عدالت برای میراث بشریت برقرار شود.
