Geçtiğimiz günlerde Irak Kürdistan Bölgesi eski başkanı Mesut Barzani, Kürtlere hitaben barış çağrısı içeren bir mesaj yayınlayarak “Kürtlerin mesajı barış, dostluk ve huzurdur” demiş ve İran’ın Kürt bölgelerinde yaşayan İranlı Kürtler için esenlik ve başarı dileklerinde bulunmuştur. Ancak bu mesajda dikkat çeken husus, bu Iraklı siyasi figürün resmi söyleminde “Rojhelat” terimini kullanmasıdır.
Sözcük Analizi: Irak Kürdistan Bölgesi Merkezli Bir Yaklaşım
Kürdistan’ın doğu bölgeleri anlamına gelen “Rojhelat” terimi, aslında Irak Kürdistan Bölgesi’ni (IKB) varsayımsal bir birimin merkezi olarak kabul etmekte ve diğer Kürt yerleşim alanlarını bu merkezin doğusu, batısı, kuzeyi ve güneyi olarak tanımlamaktadır. Bu eğilimin, hedefli bir kültürel ve siyasi proje çerçevesinde izlendiği görülmektedir. Son yıllarda İran’ın batı bölgelerini ifade etmek için kullanılan bu terim, eleştirmenler tarafından ayrılıkçı söyleme kimlik kazandırma çabası olarak değerlendirilmektedir. Özellikle bu terimin İran’daki pek çok Kürt arasında yaygın veya tanıdık olmadığı, daha çok yurt dışındaki bazı oluşumların siyasi literatüründe kullanıldığı bilinmektedir.
Coğrafi İsimlendirmelerin Hukuki ve Diplomatik Boyutları
Uluslararası hukuk açısından coğrafi isimlendirmeler sadece kelimelerden ibaret olmayıp, derin siyasi ve hukuki öneme sahiptir. Coğrafi bölgeler için alternatif isimlerin teşvik edilmesi veya değiştirilmesi diplomatik sonuçlar doğurabilir. Uluslararası hukukta coğrafi isimlerin belirlenmesi genellikle tarihi geçmişe, uluslararası kuruluşların uygulamalarına ve yerleşik teamüllere dayanır; bu konudaki anlaşmazlıklar devletler arasında siyasi krizlere yol açabilir.
Güncel Uluslararası Örnekler:
Meksika Körfezi: Donald Trump yönetiminin “Meksika Körfezi” ismini “Amerika Körfezi” olarak değiştirme girişimi, geniş çaplı uluslararası tepkilere ve diplomatik krizlere neden olmuştur.
Basra Körfezi: “Basra Körfezi” (Persian Gulf) ismine karşı “Arap Körfezi” (Arabian Gulf) teriminin kullanılması siyasi bir hamle olarak görülmüş, İran’ın resmi tepkisi ve uluslararası kurumların tarihi isme vurgu yapmasıyla sonuçlanmıştır.
İran Kürdistanı İnsan Hakları Gözlemevi (IKHRW) Arşivlerinden İfşaatlar
Konunun boyutları, güvenlik katmanları dikkate alındığında daha da karmaşıklaşmaktadır. İran Kürdistanı İnsan Hakları Gözlemevi arşivlerinde bulunan ve yakında yayınlanacak olan Kürt silahlı gruplarından ayrılan kişilerle yapılan mülakatlara göre, Irak Kürdistan Bölgesi ile bağlantılı bazı oluşumların bu gruplara finansal ve lojistik destek sağladığı iddia edilmektedir. Bu kişiler, Barzani ailesinin İran karşıtı silahlı gruplara finansal yardımda bulunduğunu açıkça belirtmişlerdir; bu durumun resmi olarak yayınlanması konuya yeni boyutlar kazandırabilir.
Diplomasiye Çağrı: Dışişleri Bakanlığı’nın Tepkisi
Eleştirmenlere göre tüm bu hususlar, siyasi ve medya desteğinin yanı sıra hedefli isimlendirmeler yoluyla da bir sürecin takip edildiğini göstermektedir. Bu doğrultuda, İran Dışişleri Bakanlığı’nın bu tür isimlendirmelere tepki göstermesi, Irak Kürdistan Bölgesi’ne ve merkezi Irak hükümetine resmi protestosunu iletmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
İranlı Kürtlerin haklarını savunma yolunda faaliyet gösteren İran Kürdistanı İnsan Hakları Gözlemevi, bu konunun takipçisi olmayı bir görev addederek; İran Dışişleri Bakanlığı’ndan bu tür isimlendirmeleri kınamasını ve konuya ilişkin resmi protestosunu dile getirmesini talep etmektedir.
