به گزارش خبرنگار دیدبان حقوق بشر کردستان ایران؛ در روز شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴، همزمان با حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل به خاک ایران، مدرسه ابتدایی دخترانه غیرانتفاعی «شجره طیبه» در شهرستان میناب استان هرمزگان مورد هدف قرار گرفت.
این مدرسه که صرفاً محیطی آموزشی برای دختران ۷ تا ۱۲ ساله بود و هیچ کاربری نظامی نداشت، به یکی از فجیعترین حوادث غیرنظامی این درگیری تبدیل شد. حمله به یک نهاد آموزشی و کشتار گسترده کودکان، نقض آشکار و فاحش اصول حقوق بینالملل بشردوستانه به شمار میرود.
زمان، مکان و چگونگی حادثه
حمله اصلی در ساعت ۱۰:۴۵ تا ۱۱:۳۰ صبح، دقیقاً هنگام برگزاری کلاسهای درس، رخ داد. گزارشها از یک حمله دوم در همان روز، حدود ساعت ۱۵:۴۰، حکایت دارند.
بر اساس شهادت شاهدان عینی، امدادگران و والدین، عملیات به صورت دو مرحلهای (double-tap) اجرا شد. موشک نخست به ساختمان اصلی اصابت کرد و دانشآموزان و معلمان به سالن نماز منتقل شدند. موشک دوم دقیقاً همان سالن را هدف قرار داد و بازماندگان، امدادگران و والدینی را که برای کمک آمده بودند را نیز به کشتن داد. این شیوه که پیشتر نیز در درگیریهای دیگر محکوم شده، بهطور ویژه غیرانسانی تلقی میشود.
مقامات آمریکایی این اقدام را «حمله دقیق به اهداف نظامی» توصیف کردند و تأکید داشتند که غیرنظامیان هدف قرار نگرفتهاند. با این حال، شواهد میدانی و تصویری نشان میدهد بیشترین آسیب به ساختمان مدرسه وارد آمده است.
تلفات جانی و خسارات
۱۶۵ تا ۱۶۸ نفر شهید شدند که اکثر قریب به اتفاق آنان دختران دانشآموز بودند. علاوه بر دانشآموزان، تعدادی معلم، والدین و امدادگران هلال احمر نیز جان باختند. حدود ۹۵ نفر نیز مجروح شدند. بسیاری از اجساد به دلیل شدت سوختگی تنها از طریق آزمایش DNA قابل شناسایی بودند.
ساختمان بتنی مدرسه بهطور کامل ویران شد. تجهیزات آموزشی، کتابخانه، نیمکتها و وسایل بازی کودکان زیر آوار ماند. این تخریب، ضربهای جدی به زیرساخت آموزشی منطقه وارد کرده است.
جنبههای حقوق بشری
این حمله نقض صریح کنوانسیونهای ژنو (بهویژه پروتکل اول، ماده ۵۲) و قطعنامه ۲۶۰۱ شورای امنیت سازمان ملل در خصوص حفاظت از مدارس و دانشآموزان در زمان درگیری است. مدارس و کودکان تحت هیچ شرایطی نباید هدف قرار گیرند. استفاده از تاکتیک دو مرحلهای برای هدفگیری امدادگران و بازماندگان، مصداق بارز جنایت جنگی است. حتی در فرض وجود هدف نظامی در نزدیکی، اصل «تمایز» و «تناسب» بهطور کامل نقض شده است؛ زیرا خطر جانی برای صدها کودک غیرنظامی کاملاً قابل پیشبینی بوده است.
واکنشهای داخلی
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران این رویداد را «جنایت آشکار» خواند و خواستار اقدام فوری شورای امنیت سازمان ملل شد.
علیرضا جهانبخش، کاپیتان سابق تیم ملی فوتبال، با انتشار استوری، شهادت ۱۶۵ دختر دانشآموز را تسلیت گفت.
مهدی طارمی، مهاجم تیم ملی، نوشت: «هیچ کودکی نباید قربانی جنگ باشد. نه در ایران، نه در هیچ جای دیگری.»
همچنین جمعی از هنرمندان، نویسندگان و فعالان فرهنگی داخل و خارج کشور با صدور بیانیههای متعدد، با خانوادههای داغدیده ابراز همدردی کردند. مراسم تشییع پیکر شهدا با حضور گسترده مردم میناب برگزار شد.
واکنشهای بینالمللی
وزیر دفاع و وزیر خارجه آمریکا هر دو اعلام کردند که «این موضوع در دست بررسی است» و تأکید کردند که ایالات متحده هرگز غیرنظامیان یا مدارس را هدف قرار نمیدهد. سخنگوی کاخ سفید نیز همین موضع را تکرار کرد.
در مقابل، سخنگوی سازمان ملل خواستار پاسخگویی کامل در قبال حمله به غیرنظامیان و مدارس شد. یونسکو این اقدام را «نقض فاحش قوانین بشردوستانه بینالمللی» نامید.
در بریتانیا، ایوب خان (نماینده مسلمان بیرمنگام در پارلمان) و کریس هازارد (نماینده مجلس عوام) با انتقاد از نحوه پوشش رسانهای، خواستار توجه جهانی به این فاجعه شدند و تصاویر مراسم تشییع را «باید در صفحه اول همه رسانهها» دانستند.
جمعبندی
حمله به مدرسه شجره طیبه میناب فراتر از یک حادثه نظامی، یک فاجعه انسانی و نمادی از هزینه سنگین جنگ بر دوش کودکان بیگناه است. ماهیت دو مرحلهای عملیات، حجم تلفات و هدف قرار گرفتن مستقیم یک محیط آموزشی، این رویداد را در زمره موارد نیازمند تحقیق مستقل بینالمللی قرار میدهد. تا زمانی که حفاظت از مدارس و کودکان به عنوان یک اصل غیر قابل مذاکره رعایت نشود، ادعای رعایت حقوق بشر از سوی هیچ طرفی قابل پذیرش نخواهد بود. جامعه جهانی موظف است با اقدام قاطع و شفاف از تکرار چنین جنایاتی جلوگیری کند و عدالت را برای قربانیان این حمله تامین کند. این گزارش بر اساس شواهد مستند، شهادتهای مستقیم و اسناد معتبر قابل ارائه تهیه شده است.
