در پی وقوع یک حمله نظامی در محدوده شهری سنندج در تاریخ ۲۰ اسفند، ساختمان صداوسیمای مرکز کردستان هدف اصابت موشک قرار گرفت و در اثر موج انفجار، ساختمانها و تأسیسات اطراف نیز دچار آسیب شدند. یکی از مراکزی که از این حادثه آسیب دید، یک سرای نگهداری سالمندان واقع در نزدیکی محل اصابت بود.
بر اساس گزارشهای منتشر شده از سوی نهادهای محلی، خسارات ناشی از موج انفجار به این مرکز نیز سرایت کرده و شرایط ایمنی آن را با مخاطره مواجه کرده است. با توجه به حضور افراد سالخورده و آسیبپذیر در این مرکز، مدیریت و نهادهای مسئول اقدام به تخلیه اضطراری ساکنان کردند. طبق اعلام رسمی، ۱۰۵ نفر از سالمندان ساکن این مرکز بهصورت فوری از محل خارج و به مراکز مراقبتی و اسکان موقت منتقل شدند تا خدمات درمانی و مراقبتی لازم برای آنان ادامه یابد.
چالشهای تخلیه اضطراری و سلامت روان سالمندان
تخلیه اضطراری در مراکز نگهداری سالمندان همواره با چالشهای جدی همراه است. بسیاری از سالمندان ساکن این مراکز با مشکلات حرکتی، بیماریهای مزمن یا شرایط پزشکی خاص روبهرو هستند و جابهجایی ناگهانی میتواند آثار قابل توجهی بر سلامت جسمی و روانی آنان برجای بگذارد. از این رو، وقوع چنین حوادثی در مجاورت مراکز نگهداری از افراد آسیبپذیر، نگرانیهای جدی از منظر حقوق بشردوستانه ایجاد میکند.
تحلیل حقوقی: اصول تمایز، تناسب و احتیاط
از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه، حوادثی که در جریان عملیات نظامی به تأسیسات غیرنظامی یا اماکن دارای جمعیت آسیبپذیر آسیب وارد میکنند، در چارچوب قواعدی مورد بررسی قرار میگیرند که با هدف کاهش آثار مخاصمات مسلحانه بر غیرنظامیان تدوین شدهاند.
-
اصل تمایز: بر اساس این اصل، طرفهای درگیر در مخاصمه موظفاند در تمامی عملیات نظامی میان اهداف نظامی و اشخاص و اموال غیرنظامی تمایز قائل شوند. مطابق ماده ۴۸ پروتکل اول الحاقی به کنوانسیونهای ژنو، حمایت از جمعیت و اموال غیرنظامی الزامی اساسی است.
-
اصل تناسب: بر اساس ماده ۵۱ بند ۵ (ب) پروتکل اول الحاقی ۱۹۷۷، حملهای که خسارات جانبی بیش از حد نسبت به مزیت نظامی ایجاد کند، ممنوع است.
-
اصل احتیاط در حمله: ماده ۵۷ همین پروتکل، طرفهای مخاصمه را ملزم میکند تا تمامی اقدامات ممکن را برای کاهش آسیب به غیرنظامیان اتخاذ کنند.
حمایت ویژه از گروههای آسیبپذیر
در این میان، افراد آسیبپذیر از جمله سالمندان، بیماران و افراد ناتوان از حمایت ویژهای برخوردارند. در قواعد حقوق بشردوستانه عرفی و نیز در تفاسیر کمیته بینالمللی صلیب سرخ، تأکید شده است که در طراحی و اجرای عملیات نظامی باید توجه خاصی به مکانهایی که محل نگهداری یا مراقبت از این گروهها هستند، معطوف شود تا از وارد آمدن آسیب به آنان جلوگیری گردد.
آسیب دیدن یک مرکز نگهداری سالمندان در جریان یک حمله نظامی، بار دیگر اهمیت رعایت دقیق اصول حقوق بینالملل بشردوستانه و توجه ویژه به حفاظت از غیرنظامیان را برجسته میکند؛ اصولی که هدف اصلی آنها کاهش رنج انسانی در شرایط مخاصمات مسلحانه است.
