در پی وقایع اخیر و حملات نظامی منتسب به ایالات متحده آمریکا و اسرائیل علیه ایران، شهر سقز شاهد خسارات گستردهای به اموال و زیرساختهای غیرنظامی بوده است. گزارشهای مقامات محلی حاکی از آن است که مجموعاً ۴۱۰ واحد مسکونی و تجاری، به همراه تعدادی از ادارات دولتی، دو مدرسه، چندین خودرو و همچنین واحدهای مسکونی در منطقه قشلاق پل، دچار آسیبهای جزئی تا عمده شدهاند.
صورتبندی خسارات وارده در سقز:
-
واحدهای مسکونی: ۳۲۰ واحد مسکونی متعلق به شهروندان آسیب دیدهاند.
-
واحدهای تجاری: ۹۰ واحد تجاری دچار خسارت شدهاند.
-
زیرساختهای عمومی: برخی ادارات دولتی و دو مدرسه به عنوان مراکز آموزشی غیرنظامی، هدف حملات قرار گرفته و خسارت دیدهاند.
-
داراییهای شخصی: چندین خودرو و تعدادی واحد مسکونی در منطقه قشلاق پل نیز آسیب دیدهاند.
مبانی حقوقی و مسئولیت بینالمللی:
حقوق بینالملل بشردوستانه (IHL)، چارچوبی الزامآور برای رفتار طرفین در مخاصمات مسلحانه فراهم میآورد. اصول کلیدی حاکم بر این موضوع عبارتند از:
-
اصل تفکیک (Distinction): طبق ماده ۴۸ پروتکل الحاقی اول ۱۹۷۷، طرفهای مخاصمه موظفند همواره میان جمعیت غیرنظامی و رزمندگان تمایز قائل شوند.
-
ممنوعیت حمله به اهداف غیرنظامی: ماده ۵۲ بند ۱ پروتکل الحاقی اول صراحتاً بیان میدارد: «اموال غیرنظامی نباید موضوع حمله یا اقدامات تلافیجویانه قرار گیرند.»
-
حمایت ویژه از مراکز آموزشی: مدارس از جمله تأسیسات غیرنظامی هستند که از حمایت ویژهای برخوردارند. هدف قرار دادن آنها بدون ضرورت نظامی، نقض قواعد مخاصمات محسوب میشود.
-
اصل تناسب (Proportionality): طبق ماده ۵۱ بند ۵ (ب) پروتکل الحاقی اول، حملاتی که خسارات جانبی غیرنظامی بیش از حد نسبت به مزیت نظامی ایجاد کند، ممنوع است.
نتیجهگیری حقوقی
خسارات گسترده وارده به واحدهای مسکونی، تجاری و مراکز آموزشی در سقز، از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه میتواند به مثابه نقض اصول بنیادین تفکیک و ممنوعیت حمله به اهداف غیرنظامی تلقی گردد. بررسی دقیق این پرونده برای احراز مسئولیت بینالمللی دولتهای عامل در قبال جبران خسارت شهروندان سقزی ضروری است.
