لێدوانەکانی دۆناڵد ترەمپ سەبارەت بە چەکدارکردنی گرووپە کوردییەکان لە ڕێگەی لایەنە جێگیربووەکان لە هەرێمی کوردستانی عێراق، جارێکی تر پرسی پشتیوانی دەرەکی بۆ گرووپە چەکدارە نادەوڵەتییەکانی کردەوە بە یەکێک لە مشتومڕاوییترین بابەتەکانی یاسای نێودەوڵەتی. ئەگەر کارێکی لەو شێوەیە لە چوارچێوەی سیاستێکی کردەییدا ئەنجام درابێت، دەکرێت لە ڕوانگەی یاسایییەوە وەک دەستێوەردان لە کاروباری ناوخۆیی دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری هەژمار بکرێت.
بنەمای دەستوەرنەدان لە یاسای نێودەوڵەتیدا، یەکێکە لە یاسا بنەڕەتییەکانی ڕێکخستنی یاسایی نێوان دەوڵەتان. بەپێی ئەم بنەمایە، هیچ دەوڵەتێک بۆی نییە لە ڕێگەی ئامێری سەربازی یان نیمچەسەربازییەوە، دەست لە پێکهاتەی سیاسی یان ئەمنیی دەوڵەتێکی تر وەربدات.
دادگای نێودەوڵەتی داد (ICJ) لە دۆسیەی «نیکاراگوا دژی ویلایەتە یەکگرتووەکان» لە ساڵی ١٩٨٦دا ڕوونی کردووەتەوە کە پشتیوانی چەکداری و مەشقپێکردنی گرووپە چەکدارە نەیارەکان، دەکرێت وەک دەستێوەردانی نایاسایی لە کاروباری ناوخۆیی وڵاتێک دابنرێت. لەم چوارچێوەیەدا، چەکدارکردنی گرووپە نەیارەکان بە مەبەستی کاریگەری خستنە سەر پێکهاتەی سیاسیی ئێران، تەنیا کارێکی سیاسی نییە، بەڵکو بابەتێکە لە چوارچێوەی پێشێلکردنی یاسای نێودەوڵەتیدا جێی لێکۆڵینەوەیە. هەروەها، بەکارهێنانی خاکی وڵاتێکی سێیەم بۆ کارێکی لەو شێوەیە، دەکرێت وەک پێشێلکردنی سەروەری ئەو وڵاتە ناو ببرێت و بەرپرسیارێتی بخاتە سەر ئەستۆی دەوڵەتی خانەخوێ.
چەکدارکردنی گرووپە چەکدارە نادەوڵەتییەکان هەمیشە لەگەڵ نیگەرانی جدی لە ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤەوە بووە. ئەم گرووپانە زۆربەی کات لە دەرەوەی چوارچێوەی وەڵامدەرەوەیی یاسایی کار دەکەن و هەر ئەمەش مەترسی پێشێلکردنی مافە بنەڕەتییەکانی تاک زیاد دەکات. ئەزموونەکانی ڕابردوو نیشانیان داوە کە گواستنەوەی چەک بۆ ئەم جۆرە گرووپانە دەبێتە هۆی زیادبوونی توندوتیژی لە ناوچە مەدەنییەکان، لاوازبوونی ئاسایشی گشتی و پێشێلکردنی مافە سەرەتایییەکانی وەک مافی ژیان و ئاسایشی کەسی.
هەر دەوڵەتێک بەپێی بنەماکانی بەرپرسیارێتی دەوڵەتان، ئەرکی لەسەرە ڕێگری بکات لە بەکارهێنانی خاکەکەی بۆ کردەوەی زیانبەخش دژی وڵاتانی تر. ئەگەر چالاکیی گرووپە چەکدارەکان لە خاکی وڵاتێکەوە دژی وڵاتێکی تر ڕێک بخرێت، ئەمە دەبێتە هۆی دروستبوونی بەرپرسیارێتی یاسایی بۆ دەوڵەتی خانەخوێ؛ تەنانەت لە بارودۆخێکدا کە کۆنترۆڵی تەواوی بەسەر هەموو ناوچەکاندا نەبێت. لەبارەی هەرێمی کوردستانی عێراقەوە، ئەم پرسیارە دەورووژێت: چ میکانیزمێک بۆ چاودێریکردنی چالاکیی ئەم گرووپانە هەیە؟
لە بواری یاسای سزای نێودەوڵەتیدا، پشتیوانیکردن لە گرووپگەلێک کە ئەگەری هەیە پێشێلکاری قورس ئەنجام بدەن، دەکرێت لە بارودۆخی تایبەتدا وەک «هاوکاری لە تاوان» لێکۆڵینەوەی لێ بکرێت. بێگومان سەلماندنی ئەم بەرپرسیارێتییە پێویستی بە سەلماندنی زانیاری و مەبەست (نیاز) هەیە. لەگەڵ ئەوەشدا، ورووژاندنی ئەم پرسیارانە نیشانی دەدەن کە ڕەهەندە یاسایییەکانی ئەم جۆرە کارانە، زۆر لە ئاستی پەیوەندییە سیاسییە دووقۆڵییەکان قووڵترن.
باسکردنی چەکدارکردن لە ناوچەیەکی هەستیاری وەک هەرێمی کوردستان، دەرەنجامی چەندین چین لەسەر سەقامگیری ناوچەیی و مافەکانی مرۆڤی لێ دەکەوێتەوە. ئەم بابەتە پێویستی گەڕانەوە بۆ بنەما سەرەکییەکانی وەک دەستوەرنەدان و ڕێزگرتن لە سەروەری نیشتمانی وەبیر دەهێنێتەوە. لە کۆتاییدا، هەر جۆرە سیاسەتێک کە ببێتە هۆی بەهێزکردنی لایەنە چەکدارەکان لە دەرەوەی چوارچێوە فەرمییەکان، دەبێت بە ڕەچاوکردنی کاریگەرییە درێژخایەنەکانی لەسەر ئاسایشی مەدەنییەکان هەڵسەنگاندنی بۆ بکرێت.
