دوای نیوەڕۆی ڕۆژی سێشەممە ١١ی خاکەلێوەی ١٤٠٥ (٣١ی مارسی ٢٠٢٦)، گەڕەکی شەریعەتیی شاری کرماشان کرا ئامانجی هێرشە مووشەکییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل. ئەم هێرشە لە ناوچەیەکی تەواو نیشتەجێبوودا ڕوویدا کە کارەساتێکی مرۆیی و مادیی لێکەوتەوە:
قوربانیانی مرۆیی: تەرمی ٣ هاووڵاتی لەژێر داروپەردەکان دۆزرانەوە و تیمەکانی فریاگوزاری توانییان ٢ کەس لە دانیشتووان بە زیندوویی ڕزگار بکەن.
وێرانکاریی مادی: ٩ یەکەی نیشتەجێبوون بەتەواوی وێران بوون و نزیکەی ٣٠ یەکەی دیکە زیانی قورسیان لە پێکهاتە و بناغەکەیاندا پێگەیشتووە.
واکاویی پێشێلکردنی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی (IHL)
بەئامانجگرتنی کەرتی نیشتەجێبوونی کرماشان، پێشێلکردنی چەندین ڕێسای نێودەوڵەتیی بنەڕەتییە:
پێشێلکردنی بنەمای جیاکاری (Principle of Distinction): بەپێی ماددەی ٤٨ی پرۆتۆکۆلی یەکەمی پاشکۆی ١٩٧٧، لایەنە ململانێکارەکان پابەندن هەمیشە جیاکاری بکەن لە نێوان دانیشتووانی سڤیل و ئامانجە سەربازییەکان. هێرش بۆ سەر گەڕەکی شەریعەتی بەبێ بوونی هیچ ئامانجێکی سەربازیی دیاریکراو، پێشێلکردنی بنەڕەتیی ئەم بنەمایەیە.
قەدەغەکردنی هێرشی ناگونجاو (Proportionality): بەپێی ماددەی ٥١ (٥) (ب)، ئەو هێرشانەی کە پێشبینی دەکرێت زیانی سڤیل یان زیان بە موڵکەکانیان زۆر زیاتر بێت لەو سوودە سەربازییە ڕاستەوخۆ و دیاریکراوەی کە چاوەڕوان دەکرێت، قەدەغەن. وێرانکردنی ٣٩ خانوو بۆ ئامانجێکی نادیار، مصداقی ڕاشکاوی ناهاوسەنگییە.
پارێزبەندیی موڵکە سڤیلەکان: ماددەی ٥٢ی پرۆتۆکۆلی یەکەمی پاشکۆ پاراستنی تایبەت بۆ ماڵە نیشتەجێبووەکان دابین دەکات. بەئامانجگرتنی ئەم شوێنانە، مەگەر لە حاڵەتێکدا کە گۆڕابێتن بۆ ئامانجی سەربازیی ڕەوا (کە لەم حاڵەتەدا وا نییە)، نایاسایی و تاوانە.
بەرپرسیارێتی تاوانکاری و تاوانەکانی جەنگ
بەپێی ماددەی ٨ی ئەساسنامەی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی (ئەساسنامەی ڕۆما)، ئاراستەکردنی ئەنقەستی هێرشەکان دژی دانیشتووانی سڤیل یان ئەو موڵکە سڤیلانەی کە بەشداری ململانێکان نین، لە ڕیزی «تاوانەکانی جەنگ» (War Crimes) پۆلێن دەکرێت. ڕەچاو نەکردنی بنەمای وریایی و گونجاندن لە هێرشەکەی سەر گەڕەکی شەریعەتی، بەرپرسیارێتییەکی نێودەوڵەتی و تاوانکاریی قورس دەخاتە سەر ئەنجامدەرانی.
دەرئەنجام
هێرش بۆ سەر کرماشان، بە سەرنجدان بە قەبارەی وێرانکارییەکان لەناو جەرگەی شاردا، پێشێلکردنێکی جیدی و قورسی یاسای مرۆییە. ئەنجامدەرانی ئەم هێرشە نەک هەر لەبەردەم ویژدانی گشتی، بەڵکو بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان پابەندن بە وەڵامدانەوە لە بەرامبەر زەوتکردنی مافی ژیان و ئاسایشی هاووڵاتییان و قەرەبووکردنەوەی زیانە مادییەکانی دانیشتووانی گەڕەکی شەریعەتی.
