در سایهی حضور گروههای مسلح کردی در مناطق مرزی غرب ایران، یکی از کمتر دیدهشدهترین ابعاد این پرونده، سرنوشت نوجوانانی است که پیش از رسیدن به سن قانونی، به صفوف گروههای مسلح کشیده میشوند. آنچه در ادامه میآید، مستندسازی یک مورد از این دست است: شهادت فردی با نام «آرین علیزاده» که در سن ۱۴ تا ۱۵ سالگی، از طریق شبکههای اجتماعی جذب گروه مسلح دمکرات کردستان ایران شده و هفت فصل را در صفوف آن گذرانده است.
به گفتهی آرین، اهل روستایی در نزدیکی پاوه، آغاز ماجرا به دوران نوجوانی و اختلافات خانوادگی او بازمیگردد. ارتباط او با گروه، نه از طریق واسطهای فیزیکی، بلکه از دل پیامرسانهایی مثل اینستاگرام، واتساپ و تلگرام شکل گرفت؛ از سوی همولایتیهایی که پیشتر خود به این گروه پیوسته بودند. به گفتهٔ او، طرف مقابل از سن واقعیاش آگاه بود؛ نکتهای که در صورت صحت، بهروشنی نشان میدهد که سن، مانعی برای عضوگیری نبوده است.
روایت او از زندگی روزمره در گروه، تصویری است از نظم نظامی و خطر پیوسته: صبحها آموزش سیاسی، ظهرها استراحت کوتاه، عصرها گردهمآیی، و شبها خواب در گودالهایی که برای فرار از شناسایی هوایی حفر میشد. پهپادها بالای سر، و حیوانات وحشی کوهستان، دو تهدید همیشگی نگهبانیهای نوبتی بودند. او تأکید میکند که در این دوره شکنجه یا بازداشتی را تجربه نکرده و غذا در سطحی بوده که به سختی یک نفر را سیر میکرده است؛ جزئیاتی که نشان میدهد این روایت، تصویری یکبعدی از تجربهٔ خود ارائه نمیکند و همین امر به اعتبار شهادت او کمک میکند.
مهمترین بخش این شهادت، به آموزش نظامی مربوط میشود: به گفتهٔ او، معیار پذیرش برای تسلیح، «توانایی جسمی» بود، نه سن؛ و افراد زیر ۱۸ سال، از جمله خودِ او، آموزش تیراندازی، کمین و ضدکمین دریافت میکردند. این نکته دقیقاً همان چیزی است که حقوق بینالملل آن را بدون استثنا ممنوع میداند. بر اساس پروتکل الحاقی کنوانسیون حقوق کودک در خصوص مشارکت کودکان در مخاصمات مسلحانه (۲۰۰۰)، گروههای مسلح غیردولتی ــ برخلاف نیروهای رسمی دولتی ــ تحت هیچ شرایطی حق عضوگیری یا بهکارگیری افراد زیر ۱۸ سال را ندارند، حتی اگر آن فرد ظاهراً «داوطلبانه» پیوسته باشد. بر اساس اساسنامهٔ دیوان کیفری بینالمللی، ثبتنام یا بهکارگیری کودکان زیر ۱۵ سال در گروههای مسلح، جنایت جنگی محسوب میشود.
آرین در نهایت داوطلبانه گروه را ترک کرد. اما بازگشت او، پایان ماجرا نبود: تحصیل نیمهکاره ماند، تلاش برای شروع کار دوباره بینتیجه بود و امروز او تنها با کارگری در کنار پدرش روزگار میگذراند؛ در حالی که به گفتهٔ خودش، نزدیک یک سال است تلاش کرده همهچیز را «کنار بگذارد»، از ترس آنکه گذشتهاش دوباره برایش دردسر بسازد. بر اساس اصول پاریس (۲۰۰۷)، هر فرد زیر ۱۸ سال که به هر شکل به یک گروه مسلح وابسته شده باشد، در چارچوب حقوق بینالملل قربانی تلقی میشود، نه مقصر؛ چارچوبی که دقیقاً برای مواردی مانند داستان آرین طراحی شده است.
این گزارش بر پایهی متن یک گفتوگوی تلفنی تهیه شده که بهصورت کامل ضبط و مستند شده و نسخهٔ کامل آن نزد نهاد مصاحبهکننده موجود است.
فایل صوتی کامل این گفتوگو در آرشیو دیدبان حقوق بشر کردستان ایران نگهداری میشود و در صورت نیاز، با حفظ محرمانگی هویت افراد و صرفاً بنا بر درخواست رسمی، میتواند در اختیار پژوهشگران، حقوقدانان، مستندسازان و فعالان حقوق بشر قرار گیرد.
