در ساعات اولیه صبح روز ۱۱ اسفند، بخشهایی از شهر سنندج در استان کردستان ایران هدف حملات موشکی قرار گرفت. بر اساس گزارشهای اولیه و اطلاعات منتشرشده در منابع محلی، این حملات موجب تخریب چندین واحد مسکونی در مناطق شهری شده و به کشته و زخمی شدن شماری از شهروندان غیرنظامی انجامیده است.
گزارشهای موجود حاکی از آن است که دستکم ۲۰ نفر از ساکنان غیرنظامی در نتیجه این حمله جان خود را از دست داده و تعدادی دیگر نیز مجروح شدهاند. تصاویر و روایتهای منتشرشده از محل حادثه نیز از خسارات گسترده به خانههای مسکونی و آسیب قابل توجه به بافت شهری حکایت دارد.
تحلیل حقوقی حمله از منظر منشور ملل متحد
هدف قرار گرفتن مناطق شهری و محل سکونت غیرنظامیان، از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه و حقوق بشر بینالمللی موضوعی بسیار جدی و نیازمند بررسی حقوقی دقیق است. بر اساس ماده ۲ بند ۴ منشور ملل متحد، استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی یک دولت اصولاً ممنوع است، مگر در موارد دفاع مشروع یا با مجوز شورای امنیت سازمان ملل. از این رو، هرگونه حمله نظامی به قلمرو یک کشور باید در چارچوب این قواعد بنیادین مورد ارزیابی قرار گیرد.
نقض اصل تفکیک و حمایت از غیرنظامیان
افزون بر این، در مخاصمات مسلحانه قواعد مشخصی برای حفاظت از غیرنظامیان وجود دارد. یکی از مهمترین اصول حقوق بینالملل بشردوستانه، اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی است که در ماده ۴۸ پروتکل الحاقی اول به کنوانسیونهای ژنو (۱۹۷۷) مورد تأکید قرار گرفته است. بر اساس این اصل، طرفهای درگیر در مخاصمه موظفاند همواره میان جمعیت غیرنظامی و اهداف نظامی تمایز قائل شوند و عملیات نظامی خود را صرفاً علیه اهداف نظامی هدایت کنند. در همین راستا، ماده ۵۱ همین پروتکل نیز هرگونه حمله مستقیم علیه غیرنظامیان را ممنوع اعلام کرده است.
اصل تناسب و حق بنیادین حیات
اصل تناسب نیز یکی دیگر از قواعد بنیادین حقوق بینالملل بشردوستانه است. حتی در صورتی که هدفی ماهیت نظامی داشته باشد، انجام حملهای که انتظار میرود خسارات یا تلفات غیرنظامی بیش از حد و نامتناسب نسبت به مزیت نظامی مورد انتظار ایجاد کند، ممنوع است. این قاعده در ماده ۵۱(۵)(ب) پروتکل الحاقی اول مورد تصریح قرار گرفته است.
در کنار این قواعد، حقوق بشر بینالمللی نیز بر حمایت از حق بنیادین حیات تأکید دارد. مطابق ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR)، هر انسان از حق ذاتی حیات برخوردار است و این حق باید توسط قانون حمایت شود. تلفات غیرنظامیان در نتیجه عملیات نظامی میتواند با این تعهدات بینالمللی نیز در تعارض قرار گیرد.
ضرورت تحقیقات مستقل با توجه به گزارشهای منتشرشده درباره کشته شدن غیرنظامیان و تخریب گسترده مناطق مسکونی در سنندج، انجام یک تحقیق مستقل، بیطرف و شفاف برای روشن شدن ابعاد این حادثه ضروری به نظر میرسد. شفافسازی درباره این رویداد و پاسخگویی نسبت به آن، گامی اساسی در جهت حمایت از غیرنظامیان و پایبندی به قواعد بنیادین حقوق بینالملل بشردوستانه و حقوق بشر محسوب میشود.
