نویسنده: دکتر هیبتالله نژندیمنش (عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی)
بخشی از جنگ تجاوزکارانه رمضان توسط ایالات متحده آمریکا از قلمرو دولتهای ثالث و مشخصاً برخی کشورهای همسایه انجام شده است. این سوال مطرح است که حقوق بینالملل اقدامات دولتهای مزبور را چگونه ارزیابی میکند؟ لازم به ذکر است که بررسی اقدامات این دولتها از منظر حقوق بینالملل، تأثیری بر مسئولیت بینالمللی و کیفری دولت آمریکا و اسرائیل و مقامات آنها ندارد.
الف: تعهد به عدم ارتکاب تجاوز و صدمه زدن به دولت دیگر
۱. منشور ملل متحد بر اساس منشور ملل متحد، همه کشورهای عضو ملزم هستند تا از زور و تهدید علیه تمامیت سرزمینی یا استقلال سیاسی هر دولت دیگر خودداری نمایند. این تعهد تنها محدود به طرفین اختلاف نیست؛ دولتهای همسایه ایران ملزم هستند از هرگونه کمک، مساعدت و مشارکت در بهکارگیری زور علیه ایران خودداری کنند. یکی از اهداف بنیادین منشور، اتخاذ اقدامات جمعی برای «سرکوب عمل تجاوز» است.
۲. اصل داوری اسملتر (Trail Smelter) بموجب یک اصل حقوقی شناخته شده، «هیچ دولتی نباید قلمرو خود را در اختیار دولت یا هر موجودیت دیگری برای صدمه زدن به دولت دیگر قرار دهد». استفاده از زور مسلحانه توسط آمریکا و اسرائیل بدون مجوز شورای امنیت، مصداق بارز «عمل تجاوز» (Act of Aggression) است و دولتهای همسایه با در اختیار گذاشتن پایگاههای خود، در این عمل متخلفانه سهیم هستند.
۳. قطعنامه تعریف تجاوز (۳۳۱۴) طبق ماده ۳ قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی (۱۹۷۴)، یکی از مصادیق تجاوز عبارت است از: «عمل دولتی که اجازه دهد از قلمرویش که در اختیار دولت دیگر قرار داده، برای تدارک عمل تجاوز علیه دولت ثالث استفاده شود». لذا عمل دولتهای همسایه ایران، خود بهتنهایی یک «عمل تجاوز» محسوب میشود.
۴. قاعده آمره منع تجاوز نظامی ممنوعیت تجاوز نظامی یک قاعده آمره (Jus Cogens) و موجد تعهد عامالشمول (Erga Omnes) است. دولتهای همسایه حتی ملزم بودند از عبور هواپیماهای نظامی آمریکا از قلمرو خود برای حمل تجهیزات یا انجام حمله جلوگیری کنند. عدم مخالفت رسمی، به معنای تسهیل ارتکاب عمل متخلفانه بینالمللی است.
ب: دفاع مشروع ایران در مقابل دولتهای ثالث
بموجب ماده ۵۱ منشور، ایران از حق ذاتی دفاع مشروع برخوردار است. نظر به اینکه بخشی از حملات از قلمرو دولتهای همسایه صورت گرفته، این حق قانونی ایران است که تا دفع خطر و اطمینان از عدم تکرار حملات، به دفاع از خود ادامه دهد. دولتهای همسایه باید خسارات وارده را از آمریکا مطالبه کرده و رسماً از ایران عذرخواهی کنند.
ج: جنایات جنگی در بستر عمل تجاوز
تجاوز نظامی بستری برای جنایات جنگی و نسلزدایی است. حمله عمدی به دبستان شجره طیبه در میناب که از قلمرو کشورهای همسایه هدایت شده، یک جنایت جنگی آشکار است. نه تنها مقامات آمریکا، بلکه مقامات سیاسی و نظامی دولتهای همسایه که این حمله از قلمرو آنها صورت گرفته، دارای مسئولیت کیفری میباشند.
د: مسئولیت بینالمللی و آثار حقوقی
مسئولیت بینالمللی این دولتها ایجاب میکند که:
سریعاً به این عمل متخلفانه پایان داده و به آمریکا اعلام کنند اجازه استفاده از قلمروشان را نمیدهند.
خسارات وارده به دولت ایران را جبران کنند.
پیگیری قضایی: ایران یا هر دولت دیگری میتواند در صورت وجود شرایط صلاحیتی، در دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) طرح دعوا کند. همچنین در صورت پذیرش اساسنامه دیوان بینالمللی کیفری (ICC)، پرونده جنایت تجاوز و جنایات جنگی مقامات این کشورها قابل ارجاع به دادستان دیوان است.
