Kürdistan’da son ayların en acı çocuk istismarı davalarından birinde, Sanandaj şehrinde 7 ve 15 yaşlarındaki iki kız çocuk, vatandaşların ihbarı ve Sosyal Acil müdahalesinin ardından, yetkililerin “kritik” olarak nitelendirdiği koşullardan kurtarıldı. Resmi kurumlar, yargı sistemi, refah kuruluşu (Behzisti) ve çeşitli medya organları tarafından şu ana kadar paylaşılanlar; çocukların aile ortamındaki kırılganlığına ve gizli aile içi şiddetin zamanında tespit edilmesinin zorluğuna dair endişe verici bir tablo sunuyor.
Yayınlanan bilgilere göre komşular, yardım çığlıklarını duymaları ve bu iki çocuğun uzun süreli yokluğunu fark etmeleri üzerine durumu Sosyal Acil’e ve ilgili mercilere bildirdi. Acil durum ve emniyet güçlerinin yargı kararıyla eve girmesi, bu iki kız kardeşin durumunun gün yüzüne çıkmasını sağladı. Yargı yetkilileri, dava açıldığını, babanın tutuklandığını ve üvey anneye yönelik suçlamaların takibinin yapıldığını bildirdi. Eş zamanlı olarak, tıbbi ve destekleyici kurumlar çocukların fiziksel ve psikolojik tedavi sürecini başlattı.
Yargılama süreci hâlâ devam etse ve kişilerin cezai sorumluluğunun belirlenmesi yetkili yargı mercisinin uhdesinde olsa da, bu dava sanıkların kaderinin ötesinde, çocuk istismarını önleme mekanizmalarının etkinliğine dair temel soruları gündeme getirmektedir.
Aile içi şiddet vakalarının çoğunda ilk işaretler resmi raporlarda değil; çevredekilerin, öğretmenlerin, komşuların ve akrabaların gözlemlerinde ortaya çıkar. Sanandaj davasında da çeşitli raporlar, vatandaşların bilgilendirme ve ilk takip süreçlerindeki hayati rolüne işaret etmektedir. Bu durum, çocuk haklarına yönelik toplumsal duyarlılığın, ağır hasarların önlenmesinde hâlâ en önemli araçlardan biri olduğunu göstermektedir.
Aynı zamanda bu dava, destek ağlarının performansının da titizlikle incelenmesi gerekliliğini öne çıkarmaktadır. Kamuoyunun şunu bilmeye hakkı vardır: Olası önceki uyarılar zamanında alınmış ve değerlendirilmiş miydi? Mevcut yasal araçlar, yüksek riskli vakalara daha hızlı müdahale etmek için yeterli mi? Risk altındaki çocukların tespit edilmesi için yargı, emniyet, eğitim, sağlık ve destek kurumları arasında gerekli koordinasyon mevcut mu?
İnsan hakları perspektifinden bakıldığında bir çocuk; ailevi anlaşmazlıklardan, velayet durumundan veya ailenin ekonomik koşullarından bağımsız olarak, korunması gereken temel haklara sahiptir; bunlara güvenlik, sağlık, eğitim, yeterli beslenme ve şiddetten uzak bir yaşam hakkı dahildir. Bu haklar ne zaman tehdit altına girse, çocuğu koruma sorumluluğu sadece aileye ait değildir, aksine toplumun ve sorumlu kurumların da bu konuda belirli görevleri vardır.
Sanandajlı iki kız kardeşin davası artık yargı aşamasına gelmiştir ve adli sürecin çocuk haklarına, adil yargılanma ilkelerine ve mağdur koruma mülahazalarına tam bir bağlılıkla yürütülmesi umulmaktadır. Ancak bu dava yargı kararlarının açıklanmasıyla sona erse bile, cevapları benzer olayların tekrarlanmasını önleyebilecek daha önemli sorular varlığını koruyacaktır.
Risk altındaki çocukları tespit etmek için mevcut mekanizmalar yeterli mi? Eğer daha önce de zarar gördüklerine dair işaretler varsa, neden daha erken etkili bir müdahalede bulunulmadı? Okullar, sağlık merkezleri ve yerel kurumlar benzer vakaların tespit edilmesinde nasıl bir rol oynayabilir? Sosyal Acil ve destek kuruluşları, yüksek riskli vakalara derhal müdahale etmek için gerekli yetki ve imkanlara sahip mi? Çocuk istismarı vakalarının ne kadarı hiçbir zaman bildirilmiyor ve toplumun gözünden saklı kalıyor? Vatandaşlar, çocuklara yönelik şiddet belirtilerine şahit olduklarında yasal ihbar yollarını ne ölçüde biliyorlar? Ve en önemlisi, bir sonraki çocuğun çığlığının bir trajediye dönüşmeden önce duyulmasını sağlamak için toplum ve yetkililer ne yapacak?
