Uluslararası Af Örgütü’nün yayımladığı yıllık “Dünyada İnsan Haklarının Durumu” raporu, günümüzün en kritik sorunlarından birini gözler önüne seriyor: Devletlerin ve silahlı aktörlerin güvenlik anlayışını temel insan haklarının önüne koyduğu tehlikeli bir döngü. Orta Doğu’dan Afrika’ya kadar dünyanın birçok bölgesinde siviller; silahlı çatışmaların, siyasi rekabetlerin ve hesap verebilirlik mekanizmalarının yetersizliğinin ilk mağduru olmaya devam ediyor. Rapor, insan hakları ihlalleri konusunun yalnızca devletlerin eylemleriyle sınırlı kalmadığını; devlet dışı silahlı gruplar bünyesindeki yapıların da kendi eylemlerinden ve insan hayatı üzerindeki etkilerinden sorumlu olduğunu vurguluyor.
Kürt bölgelerinin deneyimi de bu küresel tablonun ayrılmaz bir parçasıdır. Son on yıllardır karmaşık güvenlik, siyaset ve toplum sorunlarıyla karşı karşıya kalan bu coğrafyada en büyük risk, insan onuru ve haklarının siyasi yahut askeri söylemler arasında gölgelenmesidir. Kayıp yakınlarından çatışma ortasında kalan sivillere ve silahlı grupların sıradan üyelerine kadar bu krizlerin gerçek mağdurları, çifte standartlı yaklaşımların kurbanı edilmemelidir.
Son yıllarda yayımlanan insan hakları raporları, tüm tarafların dahil olduğu hak ihlali iddialarının bağımsız bir şekilde soruşturulması gerektiğinin altını çizmektedir. İnsan haklarının ölçütü bireylerin veya grupların siyasi, etnik ya da ideolojik kimliği değil; davranışları, sorumlulukları ve temel insani ilkelere bağlılıklarıdır. Devletler uluslararası insancıl hukuk ilkelerine uymakla yükümlü olduğu gibi, silahlı gruplar da meşruiyet veya tarihsel iddiaların arkasına saklanarak kendilerini muaf tutamazlar.
Çatışma bölgelerindeki en vahim sorunlardan biri de askeri ve ideolojik süreçlere dahil edilen çocuk ve gençlerin durumudur. Uluslararası toplum, adı ve amacı ne olursa olsun silahlı yapılar içerisinde çocukların kullanılmasının açık bir ihlal olduğunu ve çocuk askerlerin yasaklanması ilkesi gereğince bağımsız denetime tabi tutulması gerektiğini defatla yinelemiştir.
Benzer şekilde kadınların, mağdur ailelerin ve kapalı askeri ya da yarı askeri yapılara sıkışmış bireylerin durumu, siyasi propagandaların ötesinde ele alınmalıdır. Bireyin tüm hakları ve insani değeri merkeze konulduğunda hak arayışı anlam kazanır.
Cezasızlık kültürünü sona erdirmek; gerçek adalet mekanizmaları kurmayı, bağımsız araştırmalar yürütmeyi ve mağdur haklarının tazmin edilmesini gerektirir. Kürt toplumunun güvenlik odaklı bakış açısından insani odaklı bir anlayışa geçmesi tarihsel bir zorunluluktur. Kürt halkının haklarını savunmak, hiçbir aktörün hak ihlallerine göz yummak anlamına gelmediği gibi, grupların veya devletlerin eleştirilmesi de halkın haklarının göz ardı edilmesi demek değildir.
IKHRW (İran Kürdistanı İnsan Hakları İzleme Örgütü) olarak; adalet ve insan onuruna dayalı bir geleceğin, ancak Cenevre Sözleşmeleri Ortak 3. Madde kuralları başta olmak üzere tüm aktörlerin hesap verebilir olmasıyla mümkün olacağına inanıyoruz.
