در شامگاه ۲۷ اسفند ۱۴۰۴، تاریکی شبهای پایتخت با نوری مهیب و هولناک شکافته شد. حمله هواییای منتسب به آمریکا و اسرائیل، قلب یکی از مناطق مسکونی زعفرانیه تهران را هدف گرفت و خانههایی را به تلی از خاکستر و آوار تبدیل کرد. این انفجار وحشتناک، نه فقط سقفها، بلکه امید و آرامش را از سر ساکنان بیدفاع ربود و متأسفانه جان تعدادی از هموطنان غیرنظامیمان را گرفت.
تراژدی بریوان مولانی؛ از سردشت تا آوارهای زعفرانیه
در میان این ویرانی، داستانی تلخ، قلب هر شنوندهای را به درد میآورد. یکی از قربانیان این حمله، “بریوان مولانی”، بانوی جوانی ۲۲ ساله از سردشت بود که در خانه امن خود در تهران، جان خود را از دست داد.
لحظاتی که پس از وقوع حادثه گذشت، عمق فاجعه را با رنج انسانی درهم آمیخت. هنگامی که امدادگران جسد بیجان بریوان را از زیر آوار بیرون کشیدند، مادر چشمانتظار که خود نیز در میان بازماندگان این آوار بود، اولین و سوزناکترین کلمات را بر زبان آورد: “دخترم کجاست؟ زنده است؟”
در آن لحظات دشوار، برای تسکین موقتی روح رنجور مادر، حقیقت فاجعه پنهان ماند. او با شنیدن خبر زنده بودن دخترش، دست امدادگر را از سر شکرگزاری بوسید؛ غافل از اینکه پیکر معصوم دخترش پیشتر از زیر آوار بیرون کشیده شده بود. این بوسه، دردناکترین نماد امید واهی در میان اوج اندوه بود.
تحلیل حقوقی؛ نقض موازین حقوق بینالملل بشردوستانه (IHL)
این واقعه، سنگی بود که بر سکون اصول بنیادین حقوق بینالملل بشردوستانه (IHL) افتاد. طبق این موازین، مناطق مسکونی و جمعیت غیرنظامی از حرمتی مطلق برخوردارند. اصول کلیدی زیر در این فاجعه مستقیماً زیر پا گذاشته شده است:
۱. اصل تفکیک (Distinction)
طرفین درگیری موظفاند همواره میان اهداف نظامی و اهداف غیرنظامی (از جمله ساختمانهای مسکونی) تمایز قائل شوند. حمله به یک مجتمع مسکونی در تهران، این اصل را مستقیماً نقض کرده است.
۲. اصل تناسب (Proportionality)
حتی اگر هدفی نظامی در نزدیکی باشد، هر حملهای که انتظار میرود خسارات جانبی نامتناسبی به غیرنظامیان وارد کند، ممنوع است. تخریب کامل یک ساختمان مسکونی با تلفات غیرنظامی، به وضوح نشاندهنده عدم رعایت این اصل است.
۳. تعهد به احتیاط در حمله
طرفین باید تمام اقدامات احتیاطی ممکن را برای جلوگیری یا به حداقل رساندن تلفات غیرنظامیان و خسارت به اموال غیرنظامی به کار گیرند. سکوت آوارها در زعفرانیه، فریاد این اصول زیر پا گذاشته شده است.
این حادثه نه تنها یک تراژدی انسانی است، بلکه بار دیگر یادآور میشود که صدای وجدان جامعه جهانی و تعهد به حفظ جان انسانهای بیگناه باید بلندترین اصل عملیاتی باشد.
