پیش از هر چیز باید میان احساسات، ادعاها و قواعد حقوق بینالملل تفکیک قائل شد. اگر هنوز جزئیات این رویداد و هویت عامل حمله از سوی منابع مستقل یا تحقیقات رسمی بهطور قطعی احراز نشده باشد، نباید آن را بهعنوان یک واقعیت اثباتشده بیان کرد. اما اگر فرض بر صحت ادعای شما باشد که در یک حمله نظامی، یک کودک دو ساله به همراه والدینش در منزل مسکونی جان باختهاند، چنین واقعهای از منظر حقوق بشردوستانه بینالمللی مستلزم تحقیق فوری و مستقل است و در صورت اثبات نقض قواعد جنگ، میتواند مسئولیت بینالمللی و حتی مسئولیت کیفری افراد مسئول را در پی داشته باشد.
کودکان، هدف مشروع جنگ نیستند
تصویر پیکر بیجان «سینا جعفری»، کودک دو سالهای که بنا بر گزارشها به همراه پدر و مادرش در حمله بامداد هشتم مرداد در قشم جان خود را از دست داده است، تنها یک تصویر دردناک نیست؛ بلکه آزمونی برای وجدان جهانی و اعتبار حقوق بینالملل است.
در هر جنگی، نخستین قربانی حقیقت است؛ اما اگر کودکان نیز به قربانیان مستقیم حملات نظامی تبدیل شوند، دیگر تنها با یک بحران امنیتی مواجه نیستیم، بلکه با پرسشی بنیادین درباره کارآمدی نظام حقوقی بینالمللی روبهرو هستیم.
حقوق بینالملل بشردوستانه، بهویژه کنوانسیونهای ژنو و قواعد عرفی جنگ، بر اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامیان، اصل تناسب و اصل احتیاط در حملات تأکید میکند. خانههای مسکونی و کودکان، مادامی که در مخاصمه مشارکت مستقیم ندارند، از حمایت ویژه برخوردارند. هرگونه حملهای که بدون رعایت این اصول به کشته شدن غیرنظامیان بینجامد، باید بهطور مستقل، بیطرفانه و شفاف مورد تحقیق قرار گیرد و در صورت اثبات نقض قواعد، عاملان آن پاسخگو شوند.
مرگ یک کودک دو ساله را نمیتوان با هیچ استدلال سیاسی یا نظامی عادیسازی کرد. هیچ هدف امنیتی نمیتواند ارزش جان کودکی را که حتی معنای جنگ را نمیداند، از میان ببرد. اگر جامعه جهانی نسبت به چنین رخدادهایی سکوت کند، این سکوت صرفاً یک موضع سیاسی نیست؛ بلکه به تضعیف اعتبار قواعدی میانجامد که پس از فجایع جنگهای جهانی برای حفاظت از غیرنظامیان ایجاد شدند.
از همین رو، لازم است نهادهای مسئول بینالمللی، از جمله سازوکارهای ذیربط سازمان ملل متحد، با فوریت نسبت به بررسی مستقل این حادثه اقدام کنند، شواهد را حفظ نمایند، مسئولیت احتمالی ناقضان را بررسی کنند و نتیجه تحقیقات را بهصورت عمومی منتشر سازند. عدالت، زمانی معنا پیدا میکند که بدون تبعیض و فارغ از هویت عامل یا قربانی اجرا شود.
کودکان نباید به بخشی از آمار جنگ تبدیل شوند. اگر جهان امروز در برابر مرگ آنان بیتفاوت بماند، فردا دیگر هیچکس نمیتواند ادعا کند که حقوق بینالملل هنوز توان حمایت از بیگناهان را دارد.
