ماهان زارعی؛ قربانی ۱۴ ساله حمله به کامیاران

حقوق بین‌الملل بشردوستانه و اسناد بنیادین حقوق بشر برای حفاظت از غیرنظامیان ـ به‌ویژه کودکان ـ در زمان درگیری‌های مسلحانه شکل گرفته‌اند. این قواعد بر اصل ساده اما حیاتی استوارند: در هر عملیات نظامی باید میان اهداف نظامی و غیرنظامی تمایز قائل شد و از اقداماتی که جان و امنیت غیرنظامیان را به خطر می‌اندازد پرهیز کرد. با این حال، در بسیاری از موارد قربانیان اصلی چنین حملاتی کسانی هستند که هیچ نقشی در درگیری‌ها ندارند.

روز ۱۰ اسفند، حوالی ساعت ۲:۳۰، در پی حمله موشکی هوایی به یک ایستگاه پلیس در مرکز شهرستان کامیاران، حادثه‌ای رخ داد که به کشته شدن ماهان زارعی، نوجوان ۱۴ ساله و دانش‌آموز انجامید. ماهان در زمان وقوع حمله در حال بازگشت به خانه بود؛ خانه‌ای که دیگر هرگز به آن نرسید. در اثر انفجار و اصابت ترکش به ناحیه سر، این نوجوان جان خود را از دست داد.

محل وقوع حمله در یکی از مناطق شهری و پرتردد شهر قرار داشت. شدت انفجار موجب شد صدها خانه و مغازه در اطراف آسیب ببینند و چندین شهروند نیز زخمی شوند. این حادثه نه تنها جان یک کودک را گرفت، بلکه امنیت و آرامش بسیاری از ساکنان منطقه را نیز تحت تأثیر قرار داد.

تحلیل حقوقی: نقض کنوانسیون‌های ژنو و حقوق کودک

از منظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه، چنین رخدادهایی باید در چارچوب اصول بنیادین زیر مورد بررسی قرار گیرند:

• اصل تمایز (ماده ۴۸ پروتکل اول الحاقی): طرف‌های درگیر موظف‌اند در هر زمان میان غیرنظامیان و اهداف نظامی تمایز قائل شوند.

• ممنوعیت حملات علیه غیرنظامیان (ماده ۵۱): هرگونه حمله‌ای که جمعیت غیرنظامی را هدف قرار دهد یا منجر به آسیب به آن‌ها شود ممنوع است.

• اصل تناسب: طبق ماده ۵۱ بند ۵ (ب)، حملاتی که انتظار می‌رود خسارات گسترده و نامتناسب به غیرنظامیان وارد کند غیرقانونی است.

• اصل احتیاط در حمله (ماده ۵۷): تعهد طرف‌های درگیر برای اتخاذ تمامی تدابیر ممکن جهت کاهش تلفات غیرنظامیان، به‌ویژه در مناطق شهری پرتردد.

ماهان زارعی؛ فراتر از یک عدد در آمار تلفات

در کنار این مقررات، کنوانسیون حقوق کودک (۱۹۸۹) نیز حمایت ویژه‌ای مقرر کرده است. مطابق ماده ۳۸ این کنوانسیون، دولت‌ها موظف‌اند تمامی اقدامات ممکن را برای حفاظت از کودکان در برابر پیامدهای درگیری‌های مسلحانه به کار گیرند.

مرگ ماهان زارعی تنها یک عدد در میان آمار تلفات نیست؛ او کودکی بود که زندگی، خانواده، مدرسه و آینده‌ای پیش رو داشت. یادآوری چنین حوادثی نه صرفاً برای ثبت یک رویداد تلخ، بلکه برای تأکید بر ضرورت پایبندی به قواعدی است که هدف آن‌ها حفاظت از جان انسان‌ها در میان خشونت جنگ است. کودکی که آن شب جان باخت، تنها در حال بازگشت به خانه بود؛ خانه‌ای که دیگر هرگز به آن نرسید.