حمله به بیمارستان صحرایی ثلاث‌باباجانی؛ نقض مصونیت مراکز درمانی در جنگ

بیمارستان‌های صحرایی از مهم‌ترین سازوکارهای امدادی در شرایط بحران، جنگ و حوادث گسترده انسانی هستند. این مراکز درمانی به‌صورت موقت و سریع در مناطق بحرانی ایجاد می‌شوند تا خدمات فوری پزشکی مانند تریاژ مجروحان، کمک‌های اولیه، جراحی‌های اضطراری، مراقبت از بیماران و انتقال مصدومان به مراکز تخصصی را فراهم کنند. هدف اصلی چنین بیمارستان‌هایی نجات جان انسان‌ها و کاهش تلفات در شرایطی است که زیرساخت‌های درمانی عادی از بین رفته یا دسترسی به آنها دشوار شده است. به همین دلیل، بیمارستان‌های صحرایی در حقوق بین‌الملل بشردوستانه به‌عنوان واحدهای پزشکی غیرنظامی شناخته می‌شوند و باید مورد احترام و حمایت کامل طرف‌های درگیر در مخاصمات قرار گیرند.

با این حال، بر اساس گزارش‌های محلی، در تاریخ ۱۲ اسفند یک بیمارستان صحرایی در شهرستان ثلاث‌باباجانی مورد حمله آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است. این مرکز که با هدف ارائه خدمات درمانی به مجروحان و افراد نیازمند فعالیت می‌کرد، خود به صحنه آسیب و تخریب تبدیل شد؛ رخدادی که، نگرانی‌های جدی حقوقی و انسانی را به همراه دارد. حمله به یک مرکز درمانی نه تنها روند درمان مجروحان و بیماران را مختل می‌کند، بلکه می‌تواند به مرگ یا آسیب بیشتر افرادی منجر شود که برای دریافت کمک‌های پزشکی به آن پناه آورده‌اند.

تحلیل حقوقی از منظر کنوانسیون‌های ژنو و ICC

از منظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه، بیمارستان‌ها و واحدهای پزشکی از حمایت ویژه برخوردارند. بر اساس کنوانسیون‌های ژنو ۱۹۴۹ و پروتکل الحاقی اول ۱۹۷۷، مراکز درمانی، کارکنان پزشکی و تجهیزات امدادی نباید هدف حمله قرار گیرند و طرف‌های درگیر موظف‌اند در هر شرایطی به مأموریت پزشکی احترام بگذارند. همچنین در حقوق بین‌الملل عرفی و اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی، حمله عمدی به بیمارستان‌ها و مراکز درمانی می‌تواند در صورت احراز شرایط لازم به عنوان نقض جدی حقوق بین‌الملل بشردوستانه و حتی جنایت جنگی تلقی شود.

نقض اصول تفکیک و تناسب

بر این اساس، بیمارستان صحرایی ثلاث‌باباجانی در زمان حمله یک مرکز درمانی فعال بوده و از آن برای اهداف نظامی استفاده نمی‌شده است، هدف قرار دادن آن می‌تواند نقض چند اصل بنیادین حقوق بین‌الملل محسوب شود:

• اصل تفکیک: عدم تمایز میان اهداف نظامی و واحدهای درمانی غیرنظامی.

• اصل تناسب: ایجاد رنج و آسیب گسترده به غیرنظامیان در مقایسه با هرگونه مزیت نظامی احتمالی.

• حق دسترسی به درمان: سلب حق حیات و سلامت مجروحانی که به این مرکز پناه آورده بودند.

از این رو، وقوع چنین حادثه‌ای مستلزم بررسی و تحقیق مستقل، بی‌طرفانه و دقیق است تا ماهیت هدف، شرایط حمله و میزان رعایت یا نقض قواعد حقوق بین‌الملل مشخص شود. جامعه بین‌المللی نیز وظیفه دارد در برابر حملات احتمالی به مراکز درمانی سکوت نکند و از طریق سازوکارهای حقوقی و بشردوستانه، از تکرار چنین رخدادهایی جلوگیری کرده و پاسخگویی عاملان آن را تضمین کند.