لە ناوچە کوردنشینەکان، لەو شوێنانەی کە ساڵانێکی زۆرە نائەمنیی درێژخایەن سێبەری خستووەتە سەر ژیانی زۆرێک لە خێزانەکان، پرسێکی کەمتر بینراو هەروا بەردەوامە: ڕاکێشانی مێردمنداڵان و منداڵان لەلایەن گرووپە چەکدارە کوردەکانەوە. بۆ زۆرێک لە خێزانەکان، ئەم بابەتە تەنیا باسێکی سیاسی نییە، بەڵکو قەیرانێکی مرۆیییە؛ قەیرانێک کە بە بێسەروشوێنبوونی جگەرگۆشەکانیان، پچڕانی پەیوەندی خێزانی و گێڕانەوەی ناڕوون لە مردنیان لە ئۆردوگا سەربازییەکاندا گرێ دراوە.
لە دەیەی ڕابردوودا، گرووپەکان وەک پژاک هەوڵیان داوە لە میدیا نێودەوڵەتییەکاندا وێنەیەک لەسەر بنەمای یەکسانیی ڕەگەزی، دادپەروەریی کۆمەڵایەتی و خۆبەڕێوەبەریی دیموکراتیک نیشان بدەن. بەڵام هاوکات، خێزانەکان و هەندێک لە چالاکوانانی مافی مرۆڤی کورد، گێڕانەوەیەکی جیاواز دەخەنە ڕوو؛ گێڕانەوەیەک دەربارەی مێردمنداڵانێک کە لە ژینگەی هەژار و بێبەش ڕاکێشراون و بۆ پێکهاتە سەربازییەکان گواستراونەتەوە.
لە ساڵی ٢٠١٤، پژاک بە نێوەندگیریی ژینۆکال (Geneva Call) پابەند بوو کە دوور بکەوێتەوە لە بەکارهێنانی کەسانی خوار ١٨ ساڵ لە ململانێ چەکدارییەکاندا. ئەم ڕێککەوتنە بەشێک بوو لە هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ کەمکردنەوەی بەکارهێنانی منداڵە سەربازەکان لە شەڕە نادەوڵەتییەکاندا. کەچی چالاکوانانی ناوخۆیی و هەندێک لە دامەزراوە هەرێمییەکانی مافی مرۆڤ دەڵێن، حاڵەتەکانی ڕاکێشانی مێردمنداڵان دوای ئەم پابەندییەش بەردەوام بووە؛ ئەو بانگەشانەی کە بەهۆی سنوورداریی دەستڕاگەیشتنی سەربەخۆ بۆ ناو ئۆردوگاکانی گرووپە چەکدارەکان، ڕاستکردنەوەیان بە شێوەیەکی گشتگیر کارێکی ئەستەمە.
خێزانەکان لە شارەکانی وەک مەهاباد، سەردەشت و سنە دەڵێن منداڵەکانیان دوای پەیوەندی لەگەڵ ناوەندە ناوخۆیییەکان یان تۆڕەکانی نزیک لە گرووپە چەکدارەکان، ماڵیان جێهێشتووە و ئیتر نەگەڕاونەتەوە. هەندێک دەڵێن سەرەتا بەڵێنی خوێندن، چالاکیی سیاسی یان ژیانێکی باشتر دراوە. لە هەندێک حاڵەتیشدا خێزانەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە دوای ناڕەزایەتی یان هەوڵدان بۆ گەڕاندنەوەی منداڵەکەیان، ڕووبەڕووی گوشار یان هەڕەشە بوونەتەوە.
دایەکی کورد کە کوڕەکەی لە مێردمنداڵیدا بێسەروشوێن بووە، دەڵێت ساڵانێکی زۆرە تەنیا شتێک کە پێی گەیشتووە وێنەیەک و هەواڵێکی ناڕەسمیی مردنی کوڕەکەی بووە. ئەو هێشتا نازانێت گۆڕی کوڕەکەی لە کوێیە. ئەم گێڕانەوانە لە ناوچە سنوورییەکاندا بەرەبەرە بوونەتە بەشێک لە بیرەوەریی بەکۆمەڵی خێزانەکان؛ ئەو خێزانانەی کە زۆربەی کات لە نێوان ترس، بێدەنگی و نەبوونی میکانیزمێکی یاسایی کاریگەردا گیریان خواردووە.
شارەزایانی مافی مرۆڤ دەڵێن بەکارهێنانی کەسانی خوار ١٨ ساڵ لە شەڕە چەکدارییەکاندا، بەبێ ڕەچاوکردنی ناسنامەی سیاسی یان ئایدیۆلۆژیی گرووپەکان، لەگەڵ بنەما سەرەکییەکانی یاسای نێودەوڵەتیدا دژبەیەکە. نەتەوە یەکگرتووەکان و دامەزراوەکانی سەر بەو، لە ساڵانی ڕابردوودا بارەها هۆشدارییان لەسەر بەکارهێنانی منداڵان لە شەڕەکاندا داوە. بەپێی پرۆتۆکۆڵە پاشکۆکانی کۆنفرانسی ژنێڤ و بەڵگەنامەکانی پەیوەندیدار بە مافەکانی منداڵ، گرووپە چەکدارە نادەوڵەتییەکانیش بەرپرسیارن لەوەی کە لە ڕاکێشان و بەکارهێنانی سەربازیی منداڵان دوور بکەونەوە.
منداڵە سەربازەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ساڵانێکی زۆرە بەشێک لە قەیرانی بەربڵاوی شەڕە نادەوڵەتییەکانن؛ قەیرانێک کە تێیدا منداڵان زۆربەی کات پێش ئەوەی بتوانن وێنای داهاتوویەک بۆ خۆیان بکەن، دەخرێنە ناو بازنەی توندوتیژی و ئایدیۆلۆژیاوە. لەم ناوەدا، ئەو خێزانانەی کە منداڵەکانیان لەدەست داوە، لە هەمووان کەمتر دەبینرێن.
بۆ دامەزراوەکانی مافی مرۆڤ، پرسیاری سەرەکی تەنیا دەربارەی گرووپێکی تایبەت نییە؛ بەڵکو دەربارەی ئەوەیە کە ئایا پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی مافی منداڵ، بەبێ ڕەچاوکردنی لایەنگری سیاسیی لایەنە چەکدارەکان، بە شێوەیەکی یەکسان جێبەجێ دەکرێن یان نا. تا ئەو کاتەی وەڵامێکی ڕوون بۆ ئەم پرسیارە نەبێت، زۆرێک لە خێزانە کوردەکان هەروا هەست دەکەن کە ئازارەکانی ئەوان لە پەراوێزدا ماوەتەوە.
سەرچاوە لە ماڵپەڕی ژینۆکال: Geneva Call – PJAK Commitment
