وێنە بڵاوکراوەکان لە یەکێک لە ناوچە سنوورییەکانی هەرێمی کوردستانی عێراق، پرسیارگەلی جددی لەبارەی چالاکیی هێزە چەکدارەکانی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران لەسەر ڕێگای هاتووچۆی کولبەران دروست کردووە. لەم وێنانەدا کەسانێکی چەکدار کە بە حیزبەکەوە دەدرێن، باس لە جێگیرکردنی خۆیان و وەرگرتنی پارە لە کولبەران دەکەن. پشکنینی مەیدانی و گفتوگۆ لەگەڵ چەند کولبەرێکیش ئەم ڕاپۆرتانە پشتڕاست دەکاتەوە. ئەم بابەتە پێویستی بە لێکۆڵینەوەی فەرمی، شەفاف و سەربەخۆ هەیە.
ناونیشانێک کە بۆ ئەم وەرگرتنی پارەیە هەڵبژێردرێت، سروشتی ئەوە ناگۆڕێت. باج و ڕسوماتی یاسایی لەلایەن دامەزراوەکانی خاوەن دەسەڵاتی گشتییەوە وەردەگیرێن، نەک لەلایەن گرووپێکی چەکدار کە لە دەرەوەی قلمڕەوی ئێران، تەنها بە پشتبەستن بە بوونی چەکداری، دەسەڵات بەسەر ڕێگایەکی سنوورییەوە دەسەپێنێت. کولبەرانیش لە دۆخێکدا نین کە بتوانرێت پارە وەرگرتن لەوان بە ڕسومی بازرگانیی ئاسایی دابنرێت. ئەوان بە زۆری لە کۆمەڵگاکانی سنوورین کە بەهۆی نەبوونی دەرفەتی ئابووری، روویان کردووەتە کارێکی دژوار و مەترسیدار و چەندین ڕاپۆرتی مافی مرۆڤیش جەختیان لەسەر لاوازی و زیان‌پذیرییان کردووەتەوە. بۆیە کێشەکە تەنها بابەتێکی دارایی نییە و پەیوەندی بە بەکارهێنانی دەسەڵات لەلایەن گرووپێکی چەکدارەوە بەسەر کەسانێکی زۆر لاوازتر هەیە.
ئەم بابەتەش بێ‌پێشینە نییە. ساڵانێک پێش ئێستا، یەکێک لە ئەندامانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبەکە لە گفتوگۆیەکدا ئەم بڕانەی بە «گومرک» ناوبردبوو و بانگەشەی کردبوو کە کولبەران بە ڕەزامەندیی خۆیان پارەکە دەدەن. ئەم پێشینەیە گرنگیی وێنە نوێیەکان زیاتر دەکات و ئەم پرسیارە دەخاتەڕوو کە ئایا لەگەڵ کردارێکی تاکەکەسی بەرەوڕوون یان لەگەڵ ڕێوشوێنێکی ڕێکخراو.
لە ڕوانگەی یاساییەوە، یاسای نێودەوڵەتیی مافی مرۆڤ و، لە کاتی پشتڕاستبوونەوەی مەرجەکاندا، یاسای نێودەوڵەتیی مرۆیی، کەسانی ناپەیوەست بە شەڕ لە بەرامبەر ڕەفتارە زۆرەملێییەکان دەپارێزن. دیاریکردنی ناونیشانی وردی ئەم ڕەفتارە پێویستی بە لێکۆڵینەوە لە ڕاستییەکان، مەرجەکانی وەرگرتن و ئاستی زۆرەملێ هەیە، بەڵام تەنها بوونی چەک، سەرچاوەی دەسەڵاتێکی یاسایی نییە بۆ سەپاندنی پابەندییەکی دارایی بەسەر کەسانی بێچەکدا.
ئەم دۆخە پرسیارێکی ڕاستەوخۆ ئاراستەی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات: کام دامەزراوە لە قلمڕەوی هەرێم بەرپرسی جێبەجێکردنی یاسا و کۆنترۆڵکردنی گرووپە چەکدارەکانە؟ ئەگەر ئەو دامەزراوانە بەرپرسیارن، چۆن گرووپێکی چەکداری ئێرانی لە ڕێگاکانی سنووری جێگیر بووە و لە کولبەران پارە وەردەگرێت؟ ئەگەر ئەمە بەبێ مۆڵەتی دەسەڵاتدارانی هەرێم بووە، بۆچی بەردەوام بووە؟ و ئەگەر دەسەڵاتدارانی ناوخۆ ئاگادارن، بنەمای یاساییی ئەمە چییە؟ حکومەتی هەرێم ناتوانێت هەمان کات جەخت لەسەر حاکمیەتی یاسا و ئاسایشی سنوورەکان بکات و لە هەمان کاتدا بەرامبەر دروستبوونی میکانیزمی نەرەسمی وەرگرتنی پارە لەلایەن گرووپە چەکدارەکان لە قلمڕەوی خۆیدا بێ‌دەنگ بێت. داواکاری لە هەولێر ڕوونە: لێکۆڵینەوەی خێرا و شەفاف، ڕێگری لە هەر جۆرە وەرگرتنێکی زۆرەملێ، پشکنینی بەرپرسیارێتیی کەسان و دامەزراوە بەشدارەکان و بڵاوکردنەوەی ئەنجامی لێکۆڵینەوەکە بۆ گشتی.
حکومەتی فیدراڵی عێراقیش ناتوانێت ئەم بابەتە تەنها کێشەیەک لەنێوان هەرێم و گرووپێکی سیاسیی ئێرانی بزانێت؛ چالاکیی گرووپێکی چەکداری بیانی لە خاکی عێراق و کۆنترۆڵکردن بەسەر چالاکیی ئابووریی هاووڵاتیاندا، پەیوەندی بە بەرپرسیارێتییە حاکمیەتییەکانی بەغداشەوە هەیە. حکومەتی ئێرانیش لە پاراستنی مافی هاووڵاتییەکانی خۆی بەرپرسیارێتیی هەیە و بەدواداچوونی ئەم بابەتە دەبێت لە ڕێگای دیپلۆماسی و یاساییی فەرمییەوە بێت، نەک تەنها لە ئاستی ناڕەزایی سیاسی.
بەڵام کێشەیەکی بنەڕەتی‌تر هەیە: پاراستنی مافی خەڵکی کوردستان ئەوکات مانای هەیە کە خودی خەڵک لە بەرامبەر خاوەن دەسەڵاتە چەکدارەکان پارێزراو بن. ناتوانرێت لە ئازادی، دادپەروەریی کۆمەڵایەتی و کرامەتی مرۆڤ بدوێین و لە هەمان کاتدا لە خەڵکێک کە بۆ بژێوی ژیان روویان کردووەتە کولبەری، لەژێر سێبەری بوونی چەکداردا پارە داوا بکرێت. یەکێک لە یەکەمین پێوەرەکانی پێوانەکردنی بانگەشەی «بەرگری لە خەڵک»، شێوازی هەڵسوکەوتی گرووپێکە لەگەڵ هەمان ئەو خەڵکە لە دۆخی نایەکسانی دەسەڵاتدا.
لە حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێرانیش داواکارییەکی ڕوون هەیە. ئەگەر وەرگرتنی پارە پشتڕاست دەکاتەوە، دەبێت بنەمای ئەو کارە، بڕی پارەکان، شێوازی دیاریکردنیان، دەسەڵاتداری بڕیاردەر و بنەمای دەسەڵاتی یاساییی خۆی لە خاکی هەرێم ڕوون بکاتەوە. ئەگەر پشتڕاستی ناکاتەوە، دەبێت لەبارەی وێنە و ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکان ڕوونکردنەوە بدات و بە ڕاشکاوی وەرگرتنی زۆرەملێی هەر جۆرە پارەیەک لە کولبەران قەدەغە ڕابگەیەنێت.
سنوور نابێت ببێتە ناوچەیەک لە دەرەوەی حاکمیەتی یاسا. کولبەر، پێش ئەوەی «کولبەر» بێت، مرۆڤێکە خاوەنی کرامەت و مافە؛ هەژاریی ئەو مۆڵەتی باج‌وەرگرتنی زۆرەملێ نییە و لاوازییەکەی نابێت ببێتە سەرچاوەی داهاتی هیچ گرووپێکی چەکدار.
