وضعیت زنان در گروه مسلح دمکرات چگونه بود؟ من فقط یک مورد دیدم که به نفع یک زن بود؛ زمانی که زنی با شوهرش مشکل داشت، از او حمایت کردند. البته حتی در همان مورد هم ممکن بود انگیزه دیگری در میان باشد. شاید به آن زن چشم داشتند و او را طعمهای میدیدند که میخواستند به شکلی او را برای خودشان نگه دارند. زن در آن محیط گاهی به چشم یک کالا دیده میشد، اما تلاش میکردند این نگاه و رفتار چندان علنی نشود.
لە کۆمیتەی ناوەندیدا بە نزیکەیی هەموویان پیاو بوون. ڕەنگە تەنها دوو ژن لەوێ بووبن، بەڵام ژمارەی ژنان زۆر کەم بوو. هەر بنکە و لایەنێکیشت سەردان دەکرد، بەرپرسەکەی پیاو بوو. پیاوەکان ڕێگەیان نەدەدا ژنان ببنە خاوەنی پۆستی باڵا و سەرۆکایەتی. لە پەیڕەوی ناوخۆدا باسی مافی ژنان کرابوو، بەڵام لە کاردا هیچ کاتێک جێبەجێ نەدەکرا. کەس نەبوو بڵێت: «ئەمە یاسای خۆتانە؛ خۆتان نووسیوەتەیەتی و بۆی کۆنگرەتان بەڕێوە بردووە.»
آیا در برخوردهای روزمره هم تبعیض علیه زنان را تجربه کردید؟ بله. مثلاً خانمی میگفت فلان چیز را لازم دارم و و برای گرفتن وام به حسابداری یا امنیت مراجعه کرده بود. درخواستش این بود که وام بگیرد و ماهانه از حقوقش کم کنند. اما آن آقایی که درخواست وام را بررسی میکرد، به او گفته بود: «چرا وام میخواهی؟ بیا خودم به تو میدهم؛ با من باش. » این نوع برخوردها نشان میداد که زنها در موقعیتی برابر قرار نداشتند. در جایی که باید درخواست وام یا کمک مالی بررسی میشد، از موقعیت فردی سوءاستفاده میشد.
از خشونت علیه زنان هم در اردوگاه خبر داشتید؟ یکی از دخترها آنجا مورد تجاوز قرار گرفت. وقتی فهمیدند، واکنششان این بود که آن پیشمرگه را اخراج کنند. اما بعد از مدتی برگشت و دوباره پیشمرگه شد. آن دختر خودش را کشت.
بۆ من ئەم ڕووداوە زۆر تاڵ بوو. کاتێک باسی ژن، ژیان، ئازادییان دەکرد، لە کردەوەدا ژنان لەو دۆخە نائارامەدا دەژیان. ئەو ئازادییەی باسی دەکرا، بۆ ژنان مانای ئارامی و ڕێزگرتن نەبوو.
در آموزشها درباره مفاهیمی مانند برابری، سکولاریسم و فدرالیسم هم صحبت میشد؟ بله، درباره فدرالیسم، سکولاریسم و مفاهیم سیاسی مختلف صحبت میکردند. گاهی با خودم فکر میکردم این مفاهیم در عمل چه معنایی دارند. مثلاً دختری حدود ۱۳ ساله از روستاهای دورافتاده مریوان آمده بود. او از دست نامزد ۵۰ سالهاش فرار کرده بود. نه خواندن بلد بود و نه نوشتن. بعد برای چنین دختری از مفاهیم پیچیده سیاسی صحبت میکردند. سؤال من این بود که این مفاهیم چه کمکی به زندگی واقعی او میکنند؟ او قبل از هر چیز به امنیت، آزادی، آموزش و زندگی عادی نیاز داشت.
سربازگیری منداڵان و نادادپەروەری لە ئۆردوگا بەڵێ، ژمارەیان زۆر زۆر بوو. زۆربەیان تەمەنیان لە خوار هەژدە ساڵەوە بوو. تەنانەت نەوجەوانی تەمەن سێزدە ساڵیش لەوێ ئامادە بوون و زۆر توندوتیژانە ڕەفتاریان لەگەڵ دەکرا. ئەوانیش وەک کەسانی دیکە ناچار بوون پاسەوانی بدەن و کارە قورسەکان ئەنجام بدەن. بەڵام ئەگەر کەسەکە کچ بووایە، دۆخەکە زۆر دژوارتر دەبوو. کچان دەکەوتنە دۆخێکی زۆر لاوازەوە و لەوانە بوو ببنە طعمه بۆ فەرماندەکان؛ ئەو فەرماندانەی چاوی طەمەعیان لەسەریان بوو و دیار نەبوو چی بەسەر چارەنووسیان دەهێنن. لە کۆتاییدا، ئەوان دەبوونە قوربانیی ئەو دۆخە سەختە. لە لایەکی ترەوە، چونکە پشتگیریان نەبوو، جورئەتیان نەدەکرد باسی ئەو ستەمانە بکەن. بەڵام ئەمە پێچەوانەی یاسا بوو، کام یاسا؟! مەگەر لەوێ یاسایەک جێبەجێ دەکرا!
کار، نگهبانی و زندگی بدون انتخاب بەشی زۆری ژیانی ڕۆژانەی کەسەکان چی بوو؟ پاسەوانی، چێشتلێنان، پاککردنەوە و کارەکانی ناو ئۆردوگا. فێرکاریی سیاسی و سەربازی هەبوو، بەڵام بەشێکی تری ژیان هەر هەمان کارە ڕۆژانە و بەرپرسیارێتییانە بوو کە دەبوو ئەنجاممان بدەن. من ناوی ئەم بەشەم نێوەند ناوە کۆیلایەتی. نەک ئەوەی بمهەوێت زاراوەیەکی تایبەت بەکاربهێنم؛ مەبەستم ئەوەیە لە ڕاستیدا لەو دۆخەدا بووین کە دەبوو کار بکەین، پاسەوانی بدەین و فەرمانەکان جێبەجێ بکەین، بێ ئەوەی مافی هەڵبژاردن یان ناڕەزایەتیی ڕاستەقینەمان هەبێت.
چرا از آنجا خارج شدم؟ من لە دەستدرێژی نەترسام؛ فێر ببووم کە چۆن بەرگری لە خۆم بکەم. لە کارکردن و پاسەوانیدانیش سڵم نەکردەوە. بەرامبەر بە سێ ژەمە خواردنی گەرم، شایستەی بەرگەگرتن بوو. بەڵام کاتێک دەگەیتە شوێنێک کە خودی ژیان دەبێتە کێشە بۆت، ئیتر تەنها خواردن یان کار گرنگ نییە. شتی تر گرنگی پەیدا دەکەن؛ بوون، هەستی ژیان و دادپەروەری.
دوای گەڕانەوەم بۆ زانکۆ، تێگەیشتم کە ئەگەر بڕیار بێت مافێک بەدەست بهێنم، دەبێت هەر لەم نیشتمانەدا بۆی تێبکۆشم. بڕیارم دا ببمە پارێزەر و ڕێڕەوی ژیانم بگۆڕم.





