نێلسۆن گۆنسالس سانچێس (Nelson González Sánchez)، یاریدەدەری توێژینەوەی کۆلۆمبیا، و مارتینا ڕاپیدۆ ڕاگۆتسینۆ (Martina Rapido Ragozzino)، توێژەری ناوچەی باکووری ئاند لە بەشی ئەمریکای ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ، بەرپرسی توێژینەوە و نووسینی ئەم ڕاپۆرتە بوون. توێژینەوەکە لە ژێر چاودێریی خوان پاپیێر (Juan Pappier)، جێگری بەشی ئەمریکا، ئەنجام دراوە و برایان ڕووت (Brian Root)، شیکاریاری باڵای چەندایەتیی ئەم ڕێکخراوە، بەشەکانی شیکاریی ئاماریی ئامادە کردووە.
ڕاپۆرتەکە لە ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ بە ناونیشانی «پێم وابوو چیتر هەرگیز دایکم نابینمەوە: ڕاکێشان و بەکارهێنانی منداڵان و هەرزەکاران لەلایەن گرووپە چەکدارەکان لە کۆلۆمبیا» لە ماڵپەڕی ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ (Human Rights Watch)، بە زمانی ئینگلیزی و ئیسپانی بڵاوکراوەتەوە. ئەم توێژینەوەیە پشت بە ١٨٤ چاوپێکەوتن، کۆبوونەوەی گرووپی لەگەڵ پێنج منداڵی قوربانیی ڕاکێشان و پێنج منداڵی هەڕەشەلێکراو دەبەستێت کە پێش ڕاکێشان ڕزگار کرابوون؛ هەروەها داتای فەرمی و پێداچوونەوە بە ٧٢ هەژمار و ٤١ پۆست لە تیک‌تۆک و فەیسبووکیش لەخۆ دەگرێت. توێژەران بۆ کەمکردنەوەی مەترسییە ئەمنییەکان و ئەگەری زیندووکردنەوەی دووبارەی ئازاری دەروونی، گفتوگۆی گرووپی و کەم‌مەترسییان بەسەر چاوپێکەوتنی تاکەکەسی لەگەڵ منداڵاندا پێشتر داناوە.
ناونیشانی ڕاپۆرتەکە لە گێڕانەوەی کچێکی شازدەساڵە وەرگیراوە کە کاتێک شەوانە لە ناوچەیەکی گوندنشین لە قوتابخانەوە دەگەڕایەوە ماڵەوە، لەلایەن پیاوانی چەکدارەوە ڕاکێشرا. ئەو دوای یەک هەفتە، لە کاتی پێکدادانێکدا توانی هەڵبێت و خۆی بگەیەنێتە هێزەکانی سوپای کۆلۆمبیا. ڕاپۆرتەکە ئەم گێڕانەوەیە بە کێشەی نەبوونی ئامرازی گواستنەوە بۆ قوتابخانە و مەترسییەکانی پەیوەست بەو ڕێگایە درێژ و نا‌ئاسایشییانەوە دەبەستێتەوە کە منداڵان ڕۆژانە تێیاندا هاتووچۆ دەکەن.
بەپێی داتاکانی ئۆفیسی پارێزەری مافی خەڵکی کۆلۆمبیا کە لە ڕاپۆرتەکەدا پشکنینیان بۆ کراوە، لە ساڵی ٢٠٢١ەوە نزیکەی ١٥٠٠ منداڵ و هەرزەکار بوونەتە قوربانیی ڕاکێشانی گرووپە چەکدارەکان. توێژینەوەکە لە زیادبوونی ئەم پدیدهیە لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە دەدوێت. نزیکەی نیوەی ئەو حاڵەتانەی تۆمار کراون پەیوەندییان بە منداڵانی خاوەن ڕەچەڵەکی خۆجێییەوە هەیە، لە کاتێکدا دانیشتووانی خۆجێیی نزیکەی چوار لە سەدی دانیشتووانی وڵات پێک دەهێنن. کچان نزیکەی ٤٠ لە سەدی حاڵەتەکان و منداڵانی تەمەنی ١٠ تا ١٤ ساڵ زیاتر لە ٣٠ لە سەدی حاڵەتە ڕاپۆرتکراوەکان پێک دەهێنن. بەرپرسانی پاراستنی منداڵان هەروەها لە زیادبوونی حاڵەتەکانی ڕاکێشانی منداڵانی نۆ یان دە ساڵە دەدوێن. بەگوتەی سەرکردە خۆجێییەکان، ڕاکێشانی نەوەی نوێ جگە لە زیانی تاکەکەسی، بەردەوامیی کەلتوور و ژیانی کۆمەڵایەتیی کۆمەڵگەکانی ئەوانیش دەخاتە مەترسییەوە.
ڕاپۆرتەکە ڕوون دەکاتەوە کە ڕاکێشانی منداڵان هەمیشە بە ڕفاندنی ڕاستەوخۆ دەست پێ ناکات. گرووپە چەکدارەکان لە هەژاری، بێبەشبوون لە خوێندن و توندوتیژیی خێزانی کەڵک وەردەگرن و خۆیان وەک دابینکەری داهات، پاراستن و هەستی سەر بە کۆمەڵێک ناساندن پیشان دەدەن. هەندێک منداڵ بۆ ڕزگاربوون لە ئازاردان لە ماڵەوە، نزیک دەبنەوە لەو گرووپانە؛ ئەندامانی گرووپ سەرەتا وەک هاوڕێ و گوێگر دەردەکەون و بە دیاری، جل‌وبەرگ یان مۆبایل متمانەی منداڵان بەدەست دەهێنن. لە هەندێک حاڵەتیشدا، بەڵێنی کارکردن لە کێڵگەیەک منداڵ لە شوێنی ژیانی جیا دەکاتەوە؛ بەڵام دوای گەیشتن بە مەبەست، پێی دەوترێت بووەتە ئەندامی گرووپەکە و دەبێت ڕاهێنان ببینێت و ئەرکە پێسپێردراوەکان جێبەجێ بکات.
یەکێک لە بەشە گرنگەکانی ڕاپۆرتەکە ڕۆڵی ناوبژیوانە مەدەنییەکان، هاوپۆلەکانی قوتابخانە و فریودانی سۆزداری لە ڕاکێشاندایە. بەگوتەی دادستانێک و یەکێک لە بەرپرسانی ئۆفیسی پارێزەری مافی خەڵک، گرووپی «ستادی ناوەندی» (EMC)، کە یەکێکە لە هاوپەیمانییە جیا‌بووەوەکانی فارک، بۆ ڕاکێشانی هەر منداڵێک تا ١٠٠٠ دۆلار بە هەندێک ناوبژیوان دەدات. ڕاپۆرتەکە هەروەها ئاماژە بە بەکارهێنانی منداڵانی ڕاکێشراو بۆ هاندانی هاوپۆلەکانیان دەکات. لەبارەی هەندێک کچیشەوە، ئەندامانی گرووپ بە دروستکردنی وێنەیەکی خەیاڵی لە پەیوەندییەکی عاشقانە، هانیان دەدەن بۆ پەیوەستبوون بە گرووپەکە؛ کچەکە کاتێک بە دۆخی ڕاستەقینەی خۆی دەگات کە لە کردەوەدا بووەتە بەشێک لە پێکهاتەی گرووپەکە.
لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، پیشاندانی چەک، جل‌وبەرگی سەربازی، پارە و ماتۆڕسکیل، ژیان لە گرووپە چەکدارەکاندا وەک شتێکی سەرنجڕاکێش پیشان دەدات. توێژەران هەژمارگەلێکیان ناساندووە کە بە ئاشکرا داوای هێزی نوێیان دەکرد، بینەران و بەکارهێنەران بۆ نامەی تایبەت بانگهێشت دەکرد یان خەرجیی گواستنەوەیان بۆ دابین دەکرد. هەندێک لەم ناوەڕۆکانە زیاتر لە مانگێک چالاک ماونەتەوە و کۆمەڵێک لێدوانیان لە کەسانی ئارەزوومەندی پەیوەستبوون وەرگرتووە. ڕاپۆرتەکە هەروەها باس لە جێگرتنەوەی هەژمارە ڕاگیراوەکان بە هەژماری نوێ و بەکارهێنانی نیشانە و ناوی گۆڕدراو دەکات بۆ خۆدزینەوە لە ناسینەوە. لە بەرامبەردا، میتا و بایت‌دانس لە وەڵامی توێژەراندا ڕایانگەیاندووە کە ڕاکێشانی منداڵان و چالاکیی گرووپە توندوتیژەکان قەدەغە دەزانن و لە ئامرازەکانی چاودێری، سڕینەوەی ناوەڕۆک و هاوکاری لەگەڵ دامەزراوە بەرپرسیارەکان کەڵک وەردەگرن.
قوتابخانە و چالاکییە کۆمەڵایەتییەکانیش لە ڕاپۆرتەکەدا وەک ژینگەی مەترسیدار بۆ نفووزی گرووپەکان لێک دراونەتەوە. گرووپە چەکدارەکان لە پێشبڕکێی وەرزشی و بەرنامە خۆجێییەکان بۆ ناسینەوەی هەرزەکاران کەڵک وەردەگرن و لە هەندێک حاڵەتدا دەچنە ناو قوتابخانە و خەوتنگەی خوێندکاران. ڕاپۆرتەکە چەند حاڵەتێک دەگێڕێتەوە کە هەرزەکاران لە ژینگەی خوێندنەوە براون و خێزانەکانیش بەهۆی ترس لە تۆڵەسەندنەوە لە شکایتکردن خۆیان دەبوێرن. داتاکانی توێژینەوەکە هەروەها نیشان دەدەن کە لە پێنج ساڵی لێکۆڵینەوەکەدا، مانگە هاوتەریبەکانی پشووی قوتابخانە زۆرترین حاڵەتی ڕاکێشانیان تێدا تۆمار کراوە.
دوای ڕاکێشان، گواستنەوە بۆ ناوچە دوورترەکان یەکێکە لە ئامرازەکانی پچڕاندنی پەیوەندی لەگەڵ خێزان و دژوارکردنی هەڵاتن. بەپێی داتاکانی وەزارەتی بەرگریی کۆلۆمبیا، ٣٥ لە سەدی منداڵە جیاکراوەکان لە گرووپەکان لە ساڵانی ٢٠٢٤ و ٢٠٢٥دا لە پارێزگایەکی جیاواز لەو شوێنە دۆزراونەتەوە کە ڕاکێشرابوون. ئەرکەکانیانیش تەنها بە شەڕکردن سنووردار نییە، بەڵکو پەیامگەیاندن، کۆکردنەوەی زانیاری، پاسەوانیی بارمتەکان، باج‌وەرگرتنی زۆرەملێکراو، چالاکیی پەیوەندیدار بە ماددە هۆشبەرەکان و کارکردن بە ماددەی تەقەمەنی و درۆنیش دەگرێتەوە. بەگوتەی بەرپرسانی پاراستنی منداڵان، هەندێک منداڵی جیاکراوە لە گرووپەکان ڕوونیان کردووەتەوە کە کارکردن بە درۆنی چەکدار بە شێوەی «یاری» پێیان ناسێنرابوو.
ڕاپۆرتەکە هەروەها چەند میکانیزمێکی زۆرەملێکردن دەخاتە ڕوو کە بۆ هێشتنەوەی منداڵان لە گرووپەکاندا بەکار دەهێنرێن. بەپێی گێڕانەوەی هەندێک لە بەشداربووانی چاوپێکەوتنەکان، لە منداڵان دەوەشێنرێت کە گرێبەستی مانەوە بۆ ماوەی سێ یان شەش مانگ واژۆ بکەن و دواتر ئەم نووسراوانە بۆ هەڕەشەکردن لەوان و خێزانەکانیان لە کاتی هەڵاتندا بەکار دەهێنرێن. کچان ڕووبەڕووی مەترسیی توندوتیژیی سێکسی، پەیوەندیی زۆرەملێکراو لەگەڵ فەرماندەکان و ناچارکردن بە بەکارهێنانی شێوازەکانی ڕێگری لە دووگیانی دەبنەوە. لە هەندێک گێڕانەوەدا، توندوتیژیی سێکسی وەک سزای کچانی نافرمان وەسف کراوە. ڕاپۆرتەکە هەروەها باس لە کوشتنی منداڵان دوای هەڵاتن و زیانی دەروونی ئەو منداڵانە دەکات کە شایەتی کوشتنی هاوڕێکانیان بوونە.
لە بەرامبەر ئەم دۆخەدا، خێزانەکان، گرووپەکانی ژنان و ڕێکخراوە خۆجێییەکان ڕۆڵێکی ڕاستەوخۆیان لە گەڕان بەدوای منداڵان و ڕزگارکردنیاندا گرتووەتە ئەستۆ. «گاردی خۆجێیی»، ڕێکخراوێکی خۆبەخشانە و بێ‌چەک، لە گفتوگۆ لەگەڵ فەرماندەکاندا هاوڕێی خێزانەکان دەبێت و هەندێک جار منداڵانی هەڵاتوو دەشارێتەوە بۆ ڕێگریکردن لە گەڕاندنەوەی زۆرەملێکراو یان تۆڵەسەندنەوە. ڕاپۆرتەکە هەروەها ئاماژە بە دەستپێشخەریی ژنانی خۆجێیی، ئەفریقایی‌ڕەچەڵەک و گوندنشین بۆ دۆزینەوەی منداڵان دەکات. ئەم هەوڵانە مەترسییەکی جدییان لەگەڵدایە و چەند سەرکردەیەکی خۆجێیی لە پەیوەندی بە هەوڵەکانی ڕزگارکردنی منداڵاندا کوژراون. لە یەکێک لە حاڵەتەکاندا، چەکدارەکان هێرشیان کردە سەر ئۆتۆمبێلەکانی گواستنەوەی دوو کچی ڕزگارکراوی ١٤ و ١٥ ساڵە و دووبارە بردیاننەوە؛ ئەو دوو کچە دوای فشارێکی گشتی ئازاد کران.
ڕەخنەی ڕاپۆرتەکە لە حکومەت تەنها پەیوەندی بە نەبوونی سیاسەت و ڕێساکانەوە نییە، بەڵکو جیاوازیی نێوان میکانیزمە فەرمییەکان و پاراستنی کردەییش دەگرێتەوە. هەندێک دامەزراوەی خۆجێیی بودجەی گواستنەوەی خێرای منداڵانی لە مەترسیدا نییە؛ شارەدارێک گوتوویەتی کارمەندانی شارەداری بۆ دابینکردنی خەرجیی گواستنەوەی منداڵان پارەیان کۆ کردووەتەوە. لە بواری توانابەخشینەوەشدا، جۆری گرووپی ڕاکێشەر دیاری دەکات منداڵ بە چ جۆرە پشتگیرییەک دەگات: قوربانیانی گرووپە ناسراوەکان وەک لایەنێکی ملمڵانێ لە بەرنامەی تایبەت و قەرەبووکردنەوە سوودمەند دەبن، بەڵام منداڵانی بەکارهێنراو لەلایەن گرووپەکانی ترەوە ڕەنگە بۆ بەرنامە گشتییەکان ئاراستە بکرێن و ڕووبەڕووی بەدواداچوونی تاوانی ببنەوە. ڕاپۆرتەکە هەروەها ئاماژە بە کەمیی خزمەتگوزاریی تایبەت بۆ ڕزگاربووانی توندوتیژیی سێکسی و دژواریی گونجاندنی منداڵانی خۆجێیی لەگەڵ گواستنەوە بۆ شارەکان دەکات، کە زمانیان و کەلتووریان جیاوازە.
بەرپرسیارێتیی یاسایی و دادوەریش سنووردار ماوەتەوە: بەپێی ڕاپۆرتەکە، لە دە ساڵی ڕابردوودا نزیکەی یەک لە سەدی شکایتە تاوانییە پەیوەندیدارەکان بە ڕاکێشانی منداڵان گەیشتوونەتە قۆناغی لێکۆڵینەوە و تەنها ٠٫٢ لە سەدییان بوونەتە هۆی حوکمی تاوانبارکردن. پێشنیارەکانی توێژینەوەکە لەسەر بەهێزکردنی پاراستن و ڕزگارکردن، پشتگیریکردنی دەستپێشخەرییە خۆجێییەکان، دابینکردنی سەرچاوە، بەدواداچوون بەدوای فەرماندەکان و تۆڕەکانی ڕاکێشان و پاراستنی بەڵگە دیجیتاڵییەکان چڕ بوونەتەوە. یەکێک لە پێشنیارە دیارەکانی ئەوەیە ڕێوشوێنێکی هاوبەش بۆ تۆمارکردنی شایەتیی منداڵان دابڕێژرێت، بۆ ئەوەی گێڕانەوەکەیان بە ڕەچاوکردنی ستانداردەکانی سەلماندن و پاراستنی دەروونی، تا ئەو جێیەی دەکرێت تەنها جارێک وەربگیرێت و پێویست بە دووبارەکردنەوەی بەردەوامی ئەزموونی ئازاربەخش نەبێت.
لە بەراورد لەگەڵ پەروەندەکانی چاودێری مافی مرۆڤی کوردستانی ئێران، گێڕانەوەی کاوە شەهبازی سەبارەت بە ڕاکێشان لە تەمەنی هەرزەکارییەوە بە ڕێگەی ئینستاگرام، بەڵێنی پارە و کار، قەدەغەکردنی پەیوەندی لەگەڵ خێزان و دژایەتیی توندوتیژانە لەگەڵ گەڕانەوە، لەگەڵ تەوەرەکانی ڕاکێشانی فریودەرانە، دوورخستنەوە لە خێزان و بەربەستەکانی دەرچوون لە ڕاپۆرتی کۆلۆمبیا بەراورد دەکرێت. کێشە کۆمەڵایەتی و پیشەییەکانی دوای گەڕانەوە و نەزانینی ڕێگای شکایتکردنیش پەیوەندییان بە بابەتەکانی دووبارە تێکەڵبوونەوە لە کۆمەڵگە و دەستگەیشتن بە دادپەروەرییەوە هەیە.
لە گێڕانەوەی «هیرا»دا، دەستپێکردنی پەیوەندی لەگەڵ پاک لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا، سەرنجڕاکێشیی وێنەی ژنی چەکدار، گۆڕانی پەیوەندییەکی هاوڕێیانە بۆ هەڕەشە، گواستنەوە بۆ هەرێمی کوردستانی عێراق و فشار بۆ هاوسەرگیری، لەگەڵ هەندێک لە بابەتەکانی ڕاکێشانی دیجیتاڵی و زیان‌پەذیریی کچان هاوشێوەیی هەیە. هەروەها، گێڕانەوەی گێڕدراوەوە لە «شیلان» سەبارەت بە بەڵێنی هاوسەرگیری بۆ ڕاکێشانی بۆ ناو گرووپ، لەگەڵ بابەتی فریودانی سۆزداری بەراورد دەکرێت. ئەم بەراوردە تەنها سنووردارە بەو شێوازانەی باس کراون و مانای ئەوە نییە کە نووسەرانی ڕاپۆرتی کۆلۆمبیا پەروەندەکانی چاودێرییان لێکۆڵیوەتەوە یان پشتڕاستیان کردووەتەوە.
بەستەری ڕاپۆرتی سەرەکی:
https://www.hrw.org/es/report/2026/08/24/pense-que-nunca-volveria-a-ver-a-mi-mama/reclutamiento-y-uso-de-ninos-ninas-y
پەیوەندی بە پەروەندەی چاودێری:
