گزارشگر دیدبان حقوق بشر کردستان ایران برای انجام این گفتوگوی تصویری به منزل زنی جوان در یکی از محلههای سنندج رفت؛ زنی که در این گزارش با نام مستعار «تانیا صالحی» و لقب سازمانی «کوسار» معرفی میشود. او در گفتوگو از سالهایی گفت که به عضویت حزب حیات آزاد کردستان، پژاک، درآمد؛ از شرایط خانوادگی و زناشوییای که در تصمیمش نقش داشت، از تأثیر رسانهها و روایت جنگ با داعش، از زندگی در ساختار تشکیلاتی و از مرگ یا ناپدیدشدن دوستانی که سرنوشتشان هنوز برای او روشن نیست.
تانیا تأکید کرده است که بهدلیل ترس از پیامدهای احتمالی، هیچ تصویر، صدای ضبطشده یا نام واقعیای از او منتشر نشود. او میگوید از پژاک میترسد و باور دارد که این تشکیلات ممکن است دست به اقداماتی بزند که پیشبینیپذیر نیست. به همین دلیل، در این گزارش از نامهای مستعار استفاده شده و جزئیاتی که میتوانند هویت او یا نزدیکانش را آشکار کنند، حذف یا کلیتر بیان شدهاند. این گزارش قسمت دوم روایت شخصی اوست از تجربه ی مستقیم او از سال های حضورش در مقر های کوهستانی پژاک.
جذب از مسیر احساسات و هویت جمعی
تانیا در بخش دیگری از گفتوگو درباره نقش احساسات در جذب جوانان به گروههای مسلح صحبت میکند. او میگوید تصاویر جنگ، روایت قربانیان و ترانههایی که درباره مقاومت و کمکخواهی ساخته میشوند، میتوانند بر مخاطب تأثیر عمیقی بگذارند؛ بهویژه بر کسانی که در سنین پایینتر قرار دارند یا در زندگی شخصیشان احساس محدودیت و بیپناهی میکنند. به گفته او، در زمان جنگ کوبانی، روایت زنانی که در برابر داعش میجنگیدند، برای بسیاری از جوانان تصویری دروغی از شجاعت و دفاع پژاک از مردم ساخت.
او تأکید میکند که در آن زمان، خودش و برخی افراد اطرافش لزوماً با جزئیات سیاسی و نظامی منازعات آشنا نبودند. در ذهن او، مسئله اصلی مقابله با داعش و کمک به مردمی بود که در معرض خشونت قرار داشتند. بعدها، به گفته تانیا، وقتی تجربههای بیشتری به دست آورد و روایتهای اعضای پیشین گروههای دیگر مثل اعضای مجاهدین خلق را خواند، متوجه شباهتهای بسیاری در شیوههای جذب، آموزش و برخورد با اعضا شد.
تانیا میگوید خواندن خاطرات و روایتهای منتشرشده از اعضای پیشین گروههای سیاسی و مسلح، از جمله کتابهایی درباره تجربه زندان و تشکیلات، باعث شد زندگی خود را از زاویه دیگری ببیند. او به این نتیجه رسید که ممکن است فردی با هدفی آرمانی وارد یک سازمان شود، اما در عمل در ساختاری قرار گیرد که آزادی تصمیمگیری و امکان خروج از آن محدود باشد. این برداشت، در روایت او، نقطهای مهم در فاصلهگرفتن ذهنی از تشکیلات بود.
ترس از بازگشت و بهای تصمیم
تانیا از افرادی یاد میکند که سالها در مناطق کوهستانی ماندهاند، از خانواده و زندگی عادی دور شدهاند و پس از بازگشت با مشکلات روانی، اجتماعی یا اقتصادی روبهرو بودهاند. او همچنین از دوستی سخن میگوید که چند سالی درگیر این فضا بوده و در نهایت با رنج و دشواری بازگشته است. این تجربهها او را به این باور رسانده که تصویر قهرمانانهای که در آغاز از حضور در گروه مسلح ساخته بود، هزینههای انسانی و شخصی آن را پنهان میکرد.
او در عین حال با تأکید بر مسئولیت فردی میگوید نمیخواهد تمام تقصیر تصمیم خود را به گردن دیگران بیندازد. به گفته او، عوامل متعددی در انتخابش نقش داشتند، اما در نهایت خودش هم تصمیم گرفت. اکنون از آن دوره با پشیمانی یاد میکند و میگوید هیچ ایدئولوژی یا هدف سیاسیای نباید باعث شود جوانان بدون شناخت کافی از پیامدها، جان و آینده خود را در معرض خطر قرار دهند.
تانیا درباره ی اعتراضات و درگیریهای خیابانی نیز میگوید تصاویر برخی رویدادها در ترکیه، بهویژه درگیریهای سال ۲۰۱۶، برایش یادآور صحنههایی بوده است که بعدها در نقاط دیگر دیده است. او از شباهتهایی میان استفاده از سنگر، کوکتل مولوتوف و تلاش برای در دست گرفتن کنترل خیابانها سخن میگوید و میگوید در دوره ی حضورش، آموزشهایی درباره ی ساخت کوکتل مولوتوف به نیرو ها نیروها داده میشد.
او این موضوع را با اتفاقات و درگیریهای خیابانی در جریان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در ایران نیز مقایسه میکند و برخی رفتارهای خشونتآمیز معترضان را با آموزشهایی که خود دیده بود، مرتبط میداند. تانیا در اینباره میگوید: «آنچه من دیدم، دقیقاً کارهایی بود که یک فرد آموزشدیده میتواند انجام دهد؛ اینکه چگونه خیابان را ببندد، چگونه کوکتل مولوتوف بسازد و چگونه جنگ خیابانی را هدایت کند.»
او با انتقادهای تندش از گروههای مسلح، با کشتهشدن جوانان در درگیریهای خیابانی نیز مخالفت میکند. تانیا میگوید خانوادههای دو سوی درگیری، هر دو عزیزان خود را از دست میدهند و خشونت میتواند زندگی افراد را از مسیر خود خارج کند. او جامعه را به سنجیدن پیامدهای تصمیمهای سیاسی و پرهیز از تبدیلشدن به ابزار رقابتهای منطقهای و بینالمللی فرامیخواند؛ دیدگاهی که در مصاحبه با نگرانی او از تکرار جنگ در مناطق کردنشین پیوند خورده است.
سوگ خانوادهها و جستوجوی حقیقت
در گفتوگو، تانیا بارها به خانوادههایی اشاره میکند که از سرنوشت فرزندانشان بیخبر ماندهاند یا خبر مرگ آنان را دیرهنگام دریافت کردهاند. او از مادری یاد میکند که سالها از فرزندش خبری نداشت و پس از دیدن تصویر او در تلویزیون، با رنجی عمیق روبهرو شد. این بخش از روایت، نشان میدهد که آثار عضویت در گروههای مسلح به فردی که به تشکیلات میپیوندد محدود نمیماند؛ خانوادهها نیز ممکن است سالها با ابهام، انتظار و سوگ زندگی کنند.
تانیا میگوید هنوز میخواهد خانواده سمیه را پیدا کند و به آنها بگوید دوستش در دوران حضور در تشکیلات چه شخصیتی داشته است. او میخواهد عکسها و ویدئوهایی را که از دوستش در اختیار دارد، به خانواده اش نشان دهد، درباره خاطرات مشترکشان حرف بزند و اگر امکان داشته باشد، محل دفن او را پیدا کند. در عین حال، از واکنش خانواده اش میترسد و نمیداند دیدار با آنان چه احساسی در او ایجاد خواهد کرد.
این خواسته برای تانیا بخشی از تلاش برای پایاندادن به بلاتکلیفی است. او نه ادعا میکند که همه حقیقت را درباره مرگ دوستش میداند و نه میتواند روایتهای متفاوتی را که شنیده است، با قطعیت تأیید کند. آنچه روشن است، ادامهداشتن سوگ و نیاز او به پاسخگویی و اطلاعات قابل اتکاست.
روایتی شخصی با پرسشهایی بیپاسخ
روایت تانیا صالحی، با نام سازمانی کوسار، روایتی خطی و ساده از پیوستن و جدایی نیست. او از مجموعهای از فشارها و کششها سخن میگوید: محدودیتهای خانوادگی و اجتماعی، اختلافهای زناشویی، میل به استقلال، تأثیر رسانهها، همدلی با قربانیان داعش و تصور مشارکت در مبارزهای عادلانه. او در کنار این عوامل، از تجربههایی یاد میکند که بهتدریج تصویر اولیهاش از تشکیلات را تغییر دادند؛ از محدودیت در انتخاب مسیر، تا نگرانی درباره سرنوشت اعضا و فقدان پاسخهای روشن درباره مرگ دوستان.
در این گزارش، روایت او بهعنوان شهادتی شخصی ثبت شده است، که به گوشه ای از فعالیت ها و ابعاد فعالیت پژاک اشاره دارد. با این وجود این روایت پرسشهایی مهم درباره شیوههای جذب جوانان، اثر تبلیغات سیاسی و جنگی، امکان تصمیمگیری آزادانه در ساختارهای مسلح و حق خانوادهها برای دانستن سرنوشت عزیزانشان مطرح میکند.
برای تانیا، سالها پس از آن تصمیم، مهمترین خواسته هنوز ساده و انسانی است: دانستن اینکه بر سر دوستش چه آمده و رساندن خاطرات او به خانوادهاش. در کنار آن، او میخواهد دیگران پیش از انتخاب مسیری مشابه، تصویری کاملتر از هزینهها و پیامدهای پیوستن به گروه های مسلح کردی داشته باشند.
به درخواست مصاحبهشونده، نام واقعی، تصویر و صدای قابل شناسایی او برای انتشار عمومی استفاده نمیشود. نام «تانیا صالحی» و لقب «کوسار» مستعارند؛ «سمیه» نیز نامی مستعار است و «ژینو» بهعنوان نام سازمانی او در روایت به کار رفته است.
فایل صوتی و تصویری این گفتوگو در آرشیو دیدبان حقوق بشر کردستان ایران محفوظ است. این فایلها برای انتشار عمومی در نظر گرفته نشدهاند و فقط در صورت دریافت درخواست کتبی و با رعایت محرمانگی و ملاحظات ایمنی مصاحبهشونده، میتوانند برای بررسی پژوهشگران، فعالان حقوق بشر، نویسندگان و مستندسازان واجد شرایط در دسترس قرار گیرند.





