اخیراً مسعود بارزانی، نخستوزیر پیشین اقلیم کردستان عراق، در پیامی خطاب به کردها، موضع خود را در قالب دعوت به صلح چنین بیان کرده که «پیام کردها صلح، دوستی و آرامش است» و برای کردهای ایرانی در مناطق کردنشین ایران آرزوی خوشی و سربلندی داشته است. با این حال، آنچه در این پیام درخور توجه است، استفاده از واژه «روژهلات» در ادبیات رسمی این شخصیت سیاسی عراقی است.
تحلیل واژهشناختی؛ مرکزیت اقلیم و حاشیه ایرانی
واژه روژهلات به مناطق شرقی کردستان اطلاق میشود و در واقع، اقلیم کردستان را بهعنوان مرکز یک واحد فرضی در نظر گرفته و سایر مناطق کردنشین را بهصورت شرق، غرب، شمال و جنوب آن تعریف میکند. این روند به نظر میرسد در چارچوب یک پروژه فرهنگی و سیاسی هدفمند دنبال میشود. این واژه که در سالهای اخیر برای اشاره به نواحی غربی ایران به کار میرود، از سوی منتقدان در راستای هویتبخشی به گفتمان جداییطلبی ارزیابی شده است؛ بهویژه آنکه این اصطلاح در میان بسیاری از کردهای ایران رایج و آشنا نیست.
ابعاد حقوقی و دیپلماتیک نامگذاریهای جغرافیایی
از منظر حقوق بینالملل نیز نامگذاریهای جغرافیایی دارای اهمیت سیاسی و حقوقی هستند و تغییر یا ترویج نامهای جایگزین برای مناطق جغرافیایی میتواند پیامدهای دیپلماتیک داشته باشد. در حقوق بینالملل، تعیین نامهای جغرافیایی معمولاً بر پایه سابقه تاریخی، رویه سازمانهای بینالمللی و عرف تثبیتشده انجام میشود.
نمونههای مشابه بینالمللی:
خلیج مکزیک: تصمیم دولت دونالد ترامپ برای تغییر نام «خلیج مکزیک» به «خلیج آمریکا» با واکنشهای گسترده و اختلافات دیپلماتیک مواجه شد.
خلیج فارس: استفاده از عنوان جایگزین «خلیج عربی» بهعنوان یک اقدام سیاسی تلقی شده که با واکنش رسمی ایران و تأکید نهادهای بینالمللی بر سابقه تاریخی نام «خلیج فارس» همراه بوده است.
افشاگریهای آرشیو دیدبان حقوق بشر کردستان ایران
از سوی دیگر، بر اساس مصاحبههای انجامشده با افراد جداشده از گروههای مسلح کرد که در آرشیو دیدبان حقوق بشر کردستان ایران موجود است و بهزودی منتشر خواهد شد، ادعاهایی درباره کمکهای مالی و لجستیکی برخی جریانهای مرتبط با اقلیم کردستان عراق به این گروهها مطرح شده است. این افراد، کمکهای مالی از سوی خاندان بارزانی به گروههای مسلح ضدایرانی را مورد اشاره قرار دادهاند.
مطالبه از دستگاه دیپلماسی؛ واکنش وزارت امور خارجه
مجموع این موارد، از دید منتقدان، نشاندهنده روندی است که در کنار حمایتهای سیاسی و رسانهای، از طریق نامگذاریهای هدفمند نیز دنبال میشود. بر این اساس، به نظر میرسد وزارت امور خارجه ایران میتواند نسبت به این نوع نامگذاریها واکنش نشان داده و مراتب اعتراض خود را به اقلیم کردستان عراق و دولت مرکزی عراق اعلام کند.
