Bane şehrinde yaşayan 19 yaşındaki Sarina Alaei’nin ölümü, askeri faaliyetler sırasında sivil güvenliği meselesini bir kez daha ciddi bir insan hakları endişesi haline getirmiştir. Yerel basında çıkan haberlere göre, genç kız bölgedeki ABD ve İsrail bombardımanlarından kaynaklanan şiddetli uçak gürültüsü ve patlama seslerini duyduktan sonra ağır bir sinir şoku geçirerek komaya girmiştir. Yaklaşık on gün yoğun bakımda kalan Alaei, 3 Nisan 2026 (14 Ferverdin 1405) tarihinde hayatını kaybetmiştir.
Yayınlanan bilgilere göre, bölgedeki savaş uçaklarının alçak uçuşu ve patlama seslerinin şiddeti, bu sivil vatandaşın şoka girmesinin ve fiziksel durumunun kötüleşmesinin temel nedeni olarak gösterilmiştir.
Hukuki Analiz: Yaşam Hakkı ve İhtiyat İlkesi
Yaşam hakkı, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 3. maddesi ve Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin 6. maddesinde vurgulanan en temel insan hakkıdır. Bu belgelere göre devletler ve uluslararası aktörler, vatandaşların can güvenliğini korumak ve sivil hayatı tehlikeye atan eylemlerden kaçınmakla yükümlüdür.
Ayrıca, Uluslararası İnsancıl Hukuk (UİH) çerçevesinde, özellikle Dördüncü Cenevre Sözleşmesi ilkelerine göre, siviller askeri operasyonların etkilerine karşı korunmalıdır. Her türlü askeri faaliyet, çatışmanın taraflarını sivil nüfusa gelebilecek zararı (doğrudan fiziksel yaralanmaların yanı sıra psikolojik ve akustik travmalardan kaynaklanan zararlar dahil) en aza indirmek için mümkün olan tüm önlemleri almaya zorlayan **”İhtiyat İlkesi”**ne uygun olarak yürütülmelidir.
Sağlık Standartlarının İhlali ve Saldırganların Sorumluluğu
Bu açıdan bakıldığında, güvenlik önlemleri alınmadan ve bölge sakinleri için risk değerlendirmesi yapılmadan yerleşim yerlerinin yakınında askeri faaliyet yürütülmesi, sivillerin korunmasına yönelik yükümlülüklerin ve hatta yaşam hakkının açık bir ihlali olarak kabul edilebilir.
Ayrıca, bireylerin şiddetli psikolojik veya fiziksel zarara (ölümle sonuçlanan) yol açan koşullara maruz bırakılması, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin 12. maddesinde yer alan “ulaşılabilir en yüksek fiziksel ve zihinsel sağlık standardına sahip olma hakkı” ile de doğrudan çelişmektedir. Bölgenin insani dokusunu gözetmeksizin sivil halkta dehşet uyandıran ve savunmasız bir vatandaşın ölümüne neden olan bu hava saldırılarının sorumluları, hukuki ve cezai sorumluluk altındadır.
Hesap Verilebilirlik Gerekliliği
Sarina Alaei’nin ölümü, gerçeğin aydınlatılması ve sorumluların hesap vermesi için bağımsız bir uluslararası soruşturmanın, temel insan haklarına saygının güvence altına alınması ve bu tür trajedilerin tekrarlanmaması için temel bir şart olduğunu hatırlatmaktadır. Sivil hayatlar, askeri rekabetlerin ve hava sahası ile toprak bütünlüğünün yasadışı ihlallerinin kurbanı olmamalıdır.
