Saha raporlarına göre, 27 Mart 2026 tarihinde sabaha karşı, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’e atfedilen füze saldırıları, Urmiye şehrinin Şehriyari Caddesi üzerindeki bir yerleşim bölgesini hedef almıştır. Bu olayda bir konut binası doğrudan isabet almış ve dört daire tamamen tahrip olmuştur. Saldırı sonucunda, ikisi çocuk olmak üzere beş sivil vatandaş hayatını kaybetmiş, üç kişi de yaralanmıştır. Uluslararası İnsancıl Hukuk (UİH) perspektifinden bu bölge, herhangi bir askeri kullanımı bulunmayan, nüfus yoğunluğu yüksek bir “Sivil Unsur” (Civilian Object) olarak sınıflandırılmaktadır.
Emredici Kuralların ve Cenevre Sözleşmelerinin İhlali
Bu yerleşim mahallesinin hedef alınması, savaş hukukunun temel kurallarının ağır bir ihlali olup şu hukuki dayanaklarla açıklanmaktadır:
Ayrım Gözetme İlkesinin İhlali (1. Ek Protokol Madde 48): Çatışmanın tarafları, saldırılarını sadece askeri hedeflere yöneltmekle yükümlüdür. Umiye’deki sivil dokunun doğrudan vurulması, bu hukuki yükümlülükten açıkça sapılmasıdır.
Ayrım Gözetmeyen Saldırı Yasağı (Indiscriminate Attacks): Ek Protokol’ün 51(4). maddesi uyarınca, askeri hedefler ile sivil unsurlar arasında yeterli ayrım yapmayan veya nüfusun yoğun olduğu bölgelerde uygun hassasiyete sahip olmayan silahların kullanıldığı her türlü saldırı hukuka aykırıdır.
Orantılılık İlkesinin İhlali: Madde 51(5) uyarınca, bir askeri hedefin varlığı iddia edilse dahi, beklenen askeri avantajla orantısız şekilde sivil kayıplara yol açan saldırılar yasaktır.
Çocuklara Yönelik Özel Koruma İhlali: 1. Ek Protokol’ün 77. maddesi ve 1989 Çocuk Haklarına Dair Sözleşme uyarınca, çocuklar çatışma süreçlerinde artırılmış bir koruma hakkına sahiptir. Bu saldırıda iki çocuğun katledilmesi, bu koruma yükümlülüklerinin ağır bir ihlalidir.
Roma Statüsü Kapsamında Cezai Sorumluluk Değerlendirmesi
Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Roma Statüsü’nün 8. maddesi uyarınca, askeri hedef olmayan sivil nüfusa veya sivil unsurlara yönelik kasten düzenlenen saldırılar “Savaş Suçu” kategorisinde yer almaktadır. Şehriyari Caddesi’ndeki konutların tahrip edilmesi ve sakinlerinin katledilmesi, bu saldırının emir verenleri ve uygulayıcıları hakkında uluslararası düzeyde cezai kovuşturma yapılması için gerekli olan maddi unsurları (Actus Reus) barındırmaktadır.
Hukuki Sonuç
Urmiye’ye düzenlenen füze saldırısı, Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’nin (ICCPR) 6. maddesinde yer alan “doğuştan gelen yaşam hakkı”nın ve teamüli insancıl hukuk kurallarının ihlalinin somut bir örneğidir. Fail devletler, “Devletlerin Uluslararası Sorumluluğu” doktrini uyarınca, sivil katliamından dolayı hesap vermeye ve Urmiye’nin konut altyapısına verilen zararları tazmin etmeye mahkumdur.
