لە ساڵی ٢٠١٢دا، ڕێککەوتنێک لە ژنێڤ لە نێوان نوێنەری حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و دامەزراوەی “ژنێڤ کاڵ” (Geneva Call) بە ئامانجی قەدەغەکردنی بەکارهێنانی کەسانی خوار تەمەن ١٨ ساڵ لە ململانێ چەکدارییەکاندا واژۆ کرا. بە تێپەڕبوونی زیاتر لە دەیەیەک، ڕاپۆرتەکان و هەڵسەنگاندنە مەیدانییەکان دەربارەی ئاستی جێبەجێکردنی ئەم بەڵێنە، وێنەیەکی یەکدەست پێشکەش ناکەن و هێشتا وەک بابەتێکی جێی ناکۆکی لە نێوان سەرچاوەکانی مافی مرۆڤ و شیکەرەواندا ماوەتەوە.
لە دیسەمبەری ٢٠١٢دا، لە ژنێڤ، نوێنەری دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران (حدکا) لە ڕێوڕەسمێکدا بە ئامادەبوونی دامەزراوەی “ژنێڤ کاڵ” و بەرپرسانی کانتۆنەکە، “بەڵێننامەی پاراستنی منداڵان لە لێکەوتەکانی ململانێ چەکدارییەکان”ی واژۆ کرد. ئەم بەڵگەنامەیە کە لە چوارچێوەی “بەڵگەنامەی بەڵێندانی یەکلایەنە”دا ڕێکخراوە، گرووپە چەکدارە نادەوڵەتییەکان پابەند دەکات بە ڕێزگرتن لە کۆمەڵێک بنەما، لەوانە قەدەغەکردنی ڕاکێشان و بەکارهێنانی کەسانی خوار تەمەن ١٨ ساڵ لە چالاکییە سەربازییەکاندا.
واژۆکردنی ئەم بەڵگەنامەیە لەو کاتەدا وەک هەنگاوێک لە پێناو هاوتەریببوونی زیاتری ئەم گرووپە لەگەڵ ستانداردە نێودەوڵەتییەکانی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی، لەوانە بنەماکانی ناو ڕێککەوتننامەی مافەکانی منداڵ و پرۆتۆکۆلە دۆخییە (الحاقی) پێوەندیدارەکان، سەرنجی خرایە سەر. لەگەڵ ئەوەشدا، هەڵسەنگاندنی ئاستی جێبەجێکردنی ئەم بەڵێنە لە ساڵانی دوای واژۆکردنی، هێشتا بابەتێکی جێی مشتومڕ و جیاوازیی بیروڕایە لە نێوان دامەزراوە جیاوازەکانی مافی مرۆڤ و شیکەرەواندا.
بەپێی ڕاپۆرتەکان و بەڵگەنامە بڵاوکراوەکانی “چاودێری مافەکانی مرۆڤی کوردستانی ئێران”، لە ساڵانی دوای واژۆکردنی ئەم بەڵێننامەیە، حاڵەتگەلێک لە بەردەوامیی ئامادەبوونی کەسانی خوار ١٨ ساڵ لەناو پێکهاتەکانی پەیوەندیدار بەم گرووپە لە ناوچەکانی دەرەوەی ئێران، بەتایبەت لە هەرێمی کوردستانی عێراق، هێنراونەتە ئاراوە. لەم ڕاپۆرتانەدا ئاماژەش بە بەکارهێنانی دەستەواژەگەلێکی وەک “پێشمەرگە گەنجەکان” یان بەرنامە تایبەتەکانی پەروەردەیی کراوە، کە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەک میکانیزمێکی ناڕاستەوخۆ بۆ ڕاکێشانی کەسانی کەم تەمەن (منداڵە-سەرباز) لێکدەدرێتەوە.
لە بەرامبەردا، ئەو دامەزراوانەی کە ئەم جۆرە بەڵێننامانە واژۆ دەکەن، لەوانە ژنێڤ کاڵ، بەگشتی جەخت لەسەر سروشتی قۆناغ بە قۆناغ و چاودێری-تەوەری جێبەجێکردنی ئەم ڕێککەوتنانە دەکەنەوە و پرۆسەکە بە پێویستبووی هاوکاری بەردەوام، ڕاستسەلماندنی مەیدانی و گفتوگۆ لەگەڵ لایەنە بەشدارەکان دەزانن. لە چوارچێوەیەکی وەهادا، هەڵسەنگاندنی ئاستی پابەندبوون بە بەڵێنەکان زۆرجار بەستراوەتەوە بە ڕاپۆرتە خولییەکان، دەستڕاگەیشتنی چاودێرە سەربەخۆکان و داتا مەیدانییەکان.
ئەو ڕاپۆرتانەی کە ئاماژەیان پێکراوە لەلایەن چاودێری کوردستانی ئێرانەوە، هەروەها ئاماژە بە بابەتگەلێکی وەک سنووردارکردنی پەیوەندی خێزانی یان دژواری لە گەڕانەوەی هەندێک کەسی خوار ١٨ ساڵ بۆ ناو ژینگەی مەدەنی دەکەن. لە ئەگەری پشتڕاستکردنەوەی ئەم حاڵەتانە لەلایەن سەرچاوە سەربەخۆکانەوە، بارودۆخێکی لەم شێوەیە دەکرێت لە ڕوانگەی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی و بنەماکانی پەیوەندیدار بە پاراستنی منداڵان لە ململانێ چەکدارییەکاندا لێکۆڵینەوەی لێ بکرێت.
لەگەڵ ئەوەشدا، لە غیابی میکانیزمەکانی ڕاستسەلماندنی تەواو سەربەخۆ و دەستڕاگەیشتنی بەربڵاوی دامەزراوە چاودێرییە نێودەوڵەتییەکان بۆ سەرجەم ئەو ناوچانەی کە دەنگۆیان لەسەرە، هەڵسەنگاندنی کۆتایی دەربارەی ئاستی جێبەجێکردنی تەواو یان ناتەواوی ئەم بەڵێنانە هێشتا ڕووبەڕووی سنوورداربوون دەبێتەوە.
ئەم بەڵێننامەیە، لە ڕوانگەی یاسای مرۆییەوە وەک چوارچێوەیەکی نەرم بۆ کەمکردنەوەی بەکارهێنانی منداڵان لە ململانێ چەکدارییەکاندا ئەژمار دەکرێت. سەرەڕای ئەمەش، ئاستی کاریگەریی ئەم جۆرە ئامرازانە بە توندی بەستراوەتەوە بە ئاستی هاوکاری لایەنە واژۆکەرەکان، دەستڕاگەیشتنی چاودێرە سەربەخۆکان و شەفافیەتی داتا مەیدانییەکان؛ بابەتێک کە هێشتا لەسەر جێبەجێکردنی ئەم بەڵێنە تایبەتە وەک شوێنی مشتومڕ ماوەتەوە.
دەقی بەڵگەنامەکە: https://www.genevacall.org/wp-content/uploads/2023/06/2012.pdf
