پێشەکی: لە چوارچێوەی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتیدا، پابەندبوونی گرووپە چەکدارە نادەوڵەتییەکان بە نەریتە نێودەوڵەتییەکان، ئامرازێکە بۆ کەمکردنەوەی زیانەکانی جەنگ لەسەر سڤیلەکان، بەتایبەت منداڵان. یەکێک لەم ئامرازە یاساییانە، «بەڵێننامەی پاراستنی منداڵان لە کاریگەرییەکانی ململانێی چەکدارانە»یە لەژێر چاودێریی ڕێکخراوی ناحکومیی «ژینێڤ کاڵ» (Geneva Call). ئەم نووسینە پشکنیین بۆ بەڵگەنامەیەک دەکات کە لە ساڵی ٢٠١٥دا لەلایەن «پارتی ئازادیی کوردستان – پاک»ەوە واژۆ کراوە و لەگەڵ ڕاستییەکانی سەر زەوی و ڕاپۆرتەکانی پێشێلکاریی مافەکانی مرۆڤ بەراوردی دەکات.
١. تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان و واژۆکەرانی بەڵگەنامەکە
-
ناونیشانی بەڵگەنامەکە: بەڵێننامە لەژێر چاودێریی ژینێڤ کاڵ بۆ پاراستنی منداڵان لە کاریگەرییەکانی ململانێی چەکدارانە.
-
کاتی واژۆکردن: ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥ (٧ی پووشپەڕی ١٣٩٤).
-
شوێنی واژۆکردن: کۆمار و کانتۆنی ژینێڤ، سویسرا.
-
لایەنی واژۆکەر: پارتی ئازادیی کوردستان (PAK).
-
نوێنەری واژۆکەر: حوسێن یەزدانپەنا، لە پێگەی جێگری سەرۆکی پارتەکە.
-
شایەتحاڵ و چاودێرەکان: ئیریک ئۆڤانس (بەڕێوەبەری ئۆپراسیۆنەکانی ژینێڤ کاڵ) و ئانیا ڤایدن گوێلپا (ڕاوێژکاری کانتۆنی ژینێڤ) وەک سەرپەرشتیاری بەڵگەنامەکان.
📥 [داگرتنی فایلی PDFی دەقی تەواو و وەشنی سەرەکیی بەڵگەنامەی ژینێڤ کاڵ – پارتی ئازادیی کوردستان] (بۆ دەستڕاگەیشتنی توێژەران و چالاکوانانی مافی مرۆڤ، بەڵگەنامە سەرەکییەکە هاوپێچ کراوە)
٢. ناوەرۆک و بەڵێنە سەرەکییەکانی بەڵگەنامەکە
ئەم بەڵگەنامەیە ١٦ ماددە لەخۆدەگرێت کە پارتی ئازادیی کوردستان پابەند دەکات بە ڕێزگرتن لە باڵاترین ستانداردەکانی مافی مرۆڤ. تەوەرە سەرەکییەکانی بریتین لە:
-
قەدەغەکردنی ڕەهای سەربازگیری: قەدەغەکردنی بەکارهێنانی منداڵان (کەسانی خوار ١٨ ساڵ) لە ململانێکاندا، چ بە شێوازی خۆبەخشانە بێت یان بە زۆرەملێ (بڕگەی ١ و ٢).
-
پێناسەی منداڵ: قبووڵکردنی ستانداردی نێودەوڵەتیی ١٨ ساڵ وەک سنووری منداڵی، و پێویستیی مامەڵەکردن لەگەڵ حاڵەتە گوماناوییەکاندا لەسەر بنەمای گریمانەی منداڵبوون.
-
ئازادکردن و تێکەڵکردنەوە: پابەندبوون بە جیاکردنەوەی منداڵان لە ڕیزەکانی سەربازی و ئاسانکاری بۆ گەڕانەوەیان بۆ ژیانی سڤیل بە هاوکاریی دامەزراوە پسپۆڕەکان (بڕگەی ٦).
-
دەستڕاگەیشتنی مرۆیی: ئاسانکاری بۆ دەستڕاگەیشتنی منداڵان بە خوێندن، چاودێریی پزیشکی و یەکگرتنەوەی خێزانی (بڕگەی ٧).
-
قبووڵکردنی چاودێری: ڕێگەدان بە ژینێڤ کاڵ و ڕێکخراوە سەربەخۆکانی تر بۆ مۆنیتۆرینگ و پشتڕاستکردنەوەی پابەندبوون بە بەڵێنەکان (بڕگەی ٩).
٣. شیکاریی بەراوردکاری: بەڵێنەکانی سەر کاغەز لە هەمبەر ڕاستییەکانی سەر زەویدا
سەرباری تێپەڕبوونی نزیکەی دەیەیەک بەسەر واژۆکردنی ئەم بەڵگەنامەیەدا، داتا بەڵگەییەکانی دیدبانی مافەکانی مرۆڤی کوردستانی ئێران نیشاندەری کەلێنێکی قووڵە لە نێوان «دەقی بەڵگەنامەکە» و «کردەوەی مەیدانیی» ئەم گرووپەدا. ئەم دژایەتییە لە سێ تەوەردا شیکاریی بۆ دەکرێت:
الف) بەردەوامیی سەربازگیری و پێشێلکردنی پرۆتۆکۆلی ئارەزوومەندانە
بەپێی ڕاپۆرتە تۆمارکراوەکان لە IKHRW، چەندین حاڵەتی ئامادەبوونی کەسانی خوار ١٨ ساڵ لە پێکهاتەی سەربازیی گرووپی پاکدا ڕاپۆرت کراوە. بەپێی ستانداردەکانی میکانیزمی مۆنیتۆرینگ و ڕاپۆرتدانی نەتەوە یەکگرتووەکان (UN-MRM)، ئەم کردەوەیە نموونەیەکی ڕوونی «پێشێلکاریی گەورە» (Grave Violation)ی مافەکانی منداڵانە لە ململانێ چەکدارییەکاندا. بەکارهێنانی زاراوەی جێگرەوە بۆ پاساودانی ئامادەبوونی مێردمنداڵان لە کەمپە سەربازییەکاندا، پێشێلکردنی ڕاشکاوی بڕگەی ٣ی ئەم بەڵێننامەیەیە.
ب) ڕێگریکردن لە دەستڕاگەیشتنی مرۆیی
هاوتەریب لەگەڵ Guidance Note 2025ی نێردراوی تایبەتی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان (SRSG-CAAC)، ڕێگریکردن لە پەیوەندیی منداڵ لەگەڵ خێزانەکەیدا و بێبەشکردنی لە خوێندنی سڤیل، وەک «ڕێگریکردن لە دەستڕاگەیشتنی مرۆیی» دادەنرێت. بەڵگەنامەکانی دیدبانی مافەکانی مرۆڤی کوردستانی ئێران نیشانی دەدەن کە پاک لە زۆر حاڵەتدا، ڕێگریی لە دروستکردنی پەیوەندی لە نێوان منداڵانی ئەندام و خێزانەکانیان لە ئێران کردووە. ئەم کردەوەیە نەک تەنیا پێشێلکردنی بڕگەی ٧ی بەڵێننامەکەیە، بەڵکوو وەک «بێبەشکردنی سەرەڕۆیانە لە ئازادی» (Arbitrary Deprivation of Liberty) ئەژمار دەکرێت.
ج) نەبوونی شەفافییەت و چاودێریی سەربەخۆ
بڕگەی ٩ی بەڵگەنامەکە گرووپەکە پابەند دەکات بە قبووڵکردنی پشکنینی سەربایەخۆ. لەگەڵ ئەوەشدا، تا ئێستا هیچ ڕاپۆرتێکی شەفاف و سەربەخۆ لەلایەن دامەزراوە نێودەوڵەتییەکانەوە بڵاونەکراوەتەوە کە دەرچوونی تەواوەتیی منداڵان لە کەمپەکانی ئەم گرووپە لە هەرێمی کوردستانی عێراق پشتڕاست بکاتەوە. دەستڕانەگەیشتنی دامەزراوەکانی مافی مرۆڤ بۆ ئەم کەمپانە، متمانەی بانگەشەکانی ناو بەڵگەنامەکە دەخاتە ژێر پرسیارەوە.
٤. دەرئەنجامی یاسایی
ئەو بەڵگەنامەیەی کە لەلایەن حوسێن یەزدانپەناوە واژۆ کراوە، ئەگەرچی لە ڕواڵەتدا هەنگاوێکە بەرەو شەرعییەتی نێودەوڵەتی، بەڵام لە ڕوانگەی یاسای نێودەوڵەتییەوە، بەرپرسیارێتیی تاوانکاریی فەرماندەکانی ئەم گرووپە لە هەمبەر پێشێلکارییە ئەنجامدراوەکان قورستر دەکات. واژۆکردنی ئەم بەڵێننامەیە بە واتای «ئاگاداریی تەواو» لە قەدەغەبوونی سەربازگیریی منداڵانە؛ بۆیە هەر جۆرە ڕاپۆرتێکی بەڵگەیی سەبارعت بە ئامادەبوونی منداڵان لەم گرووپەدا لە دوای ساڵی ٢٠١٥، دەکرێت لە دادگا نێودەوڵەتییەکاندا وەک بەڵگەیەک لەسەر «تاوانی جەنگ» پشتی پێ ببەسترێت.
پێشنیاری کۆتایی
بۆ گۆڕینی ئەم بەڵگەنامەیە لە ئامرازێکی پڕوپاگەندەییەوە بۆ ڕاستییەکی یاسایی، پێویستە: ١. لێژنەیەکی سەربەخۆ لەژێر چاودێریی UN-MRM بۆ پشکنینی کەمپەکانی گرووپی پاک پێکبهێنرێت. ٢. تەواوی کەسانی خوار ١٨ ساڵ بەبێ هیچ مەرجێک ڕادەستی خاچی سووری جیهانی یان دامەزراوە مەدەنییەکان بکرێن. ٣. مافی دەستڕاگەیشتنی خێزانەکان بە منداڵەکانیان وەک بنەمایەکی مرۆیی نەپچڕاو و جێگیر بە فەرمی بناسرێت.
