ڕێوار ئاودانان، گوتەبێژی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پەژاک)، لە چاوپێکەوتنێکی ڤیدیۆیی کە بەم دواییانە بڵاوکراوەتەوە، باسی لە چەمکگەلێکی وەک «دیموکراسی»، «مافی نەتەوەکان» و دروشمی «ژن، ژیان، ئازادی» کردووە. لەگەڵ ئەوەشدا، بەشێک لە لێدوانەکانی دەربارەی ئامادەبوونی کەسانی خوار تەمەن ١٨ ساڵ لەناو پێکهاتەکانی سەر بەم گرووپە، پرسگەلێکی جددی و بەڵگەیی لە بواری مافەکانی منداڵ و پابەندبوونە نێودەوڵەتییەکانی گرووپە چەکدارە نادەوڵەتییەکان دەخاتە ڕوو؛ ئەو پرسیارانەی کە بەهۆی بڵاوبوونەوەی ڕاپۆرت و بەڵگەنامەکان دەربارەی منداڵپارێزی/سەربازگرتنی منداڵان و بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ لەناو پێکهاتەکانی سەر بە پەژاک و پەکەکە، ناکرێت چاوپۆشییان لێ بکرێت.
ئاودانان لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە ئەندامکردنی منداڵان، جەخت دەکاتەوە کە بەپێی پەیڕەوی ناوخۆ، تەمەنی ئەندامێتی بە ١٨ ساڵ دیاریکراوە. بەڵام ئەو هاوکات ڕوونکردنەوە دەدات کە مێردنداڵانی خوار ئەم تەمەنەش دەگوێزرێنەوە بۆ بارەگاکانی گرووپەکە و لە «ناوەندەکانی پەروەردە» ڕادەگیرێن. هەر ئەم ڕوونکردنەوەیە، یەکێک لە سەرەکیترین دژایەتییە جێگیرەکانی ناو گێڕانەوەی فەرمیی پەژاک ئاشکرا دەکات. بەپێی پێوەرە نێودەوڵەتییەکان، لەوانەش پابەندبوونە ڕاگەیەندراوەکانی ئەم گرووپانە لە چوارچێوەی بانگەوازی جنێڤ (Geneva Call)، هەر جۆرە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی منداڵان بە پێکهاتە چەکدارییەکانەوە — تەنانەت لە ڕۆڵی پەروەردەیی، خزمەتگوزاری یان پشتیوانیشدا — دەکرێت وەک پێشێلکردنی مافەکانی منداڵ ئەژمار بکرێت. کەواتە، جیاکردنەوەی نێوان «ئەندامێتی فەرمی» و «ئامادەبوون لە ناوەندە سەر بەکان» لایەنی بەرپرسیارێتیی یاسایی گرووپەکە لانەبات.
گرنگیی ئەم دژایەتییە کاتێک زیاتر دەبێت کە بەڵگەنامە بڵاوکراوەکانی دیدبانی مافی مرۆڤی کوردستانی ئێران (IKHRW) و کتێبی The Lost سەرنجیان پێ بدرێت؛ کتێبێک کە کۆمەڵێک دۆسیەی بەڵگەیی پەیوەندیدار بەو کەسانە کۆدەکاتەوە کە دوای چوونە ناو گرووپە نیمچەچەکدارە کوردییەکان، هیچ زانیارییەک لەسەر چارەنووسیان لەبەر دەستدا نییە. لەم کتێبەدا، تایبەتمەندی، وێنە و زانیاریی دەیان مێردنداڵ و گەنج تۆمار کراوە کە خێزانەکانیان ساڵانێکە هیچ پەیوەندییەکیان بە منداڵەکانیانەوە نەبووە و لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، زانیارییەکی ڕوون دەربارەی دۆخی ژیان، شوێنی ڕاگرتن یان چارەنووسی کۆتایی ئەوان نەدراوە. ئەم بەڵگەنامانە، پرسی بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ لەناو پێکهاتەکانی سەر بەم گرووپانەیان کردووەتە یەکێک لە گرنگترین نیگەرانییەکانی مافی مرۆڤ لەم دۆسیەیەدا.
ئەم بابەتە کاتێک جددیتر دەبێت کە لیستی کوژراوانی ڕاگەیەندراوی میدیاکانی سەر بە پەژاک لەگەڵ داتاکانی بڵاوکراوەی کتێبی The Lost و ڕاپۆرتەکانی تری مافی مرۆڤ بەراورد بکرێت. دۆسیەی وەک ئەسرین محەمەدی، ناسر عەلیزادە و بنیامین فەرەجزادە — کە بەپێی زانیارییە بڵاوکراوەکان، لە تەمەنێکی بچووکدا ڕاکێشراون و دواتر هەواڵی کوژرانیان لە ململانێ چەکدارییەکاندا ڕاگەیەندراوە — پرسیاری گرنگ دەربارەی بانگەشەی ڕاگرتنی تەنیا لە «ناوەندەکانی پەروەردە»دا دروست دەکات. بڵاوبوونەوەی وێنە و ڕاگەیەندراوە فەرمییەکانی ئەم کەسانە لە قاڵبی هێزی کوژراو یان ئەندامی ڕێکخراو، لەگەڵ ئەو گێڕانەوەیەی کە باسی ئامادەبوونی نەسەربازی و پاڵپشتیی منداڵان دەکات نایەتەوە و ئەم پرسیارە دەخاتە ڕوو کە ئەم مێردنداڵانە چۆن لە ژینگەیەکی بەناو پەروەردەیییەوە گواستراونەتەوە بۆ گۆڕەپانی ململانێ چەکدارییەکان؟
لە بارودۆخێکی وەهادا، شەفافییەت دەتوانێت پێوەرێکی گرنگ بێت بۆ هەڵسەنگاندنی ڕاستیی بانگەشە خراوەکانە ڕوو. ئەگەر گوتەبێژی پەژاک پێی وایە کە منداڵانی ئامادە لەم پێکهاتانەدا تەنیا لەژێر پاراستن و چاودێریدان و هیچ ڕۆڵێکیان لە چالاکییە سەربازییەکاندا نییە، لۆژیکییە کە دەرفەتی سەردانی ڕۆژنامەنووسانی سەربەخۆ، ڕاپۆرتدەرانی فرەنەتەوەیی مافی مرۆڤ و دامەزراوە نێودەوڵەتییە بێلایەنەکان بۆ ئەم بارەگایانە دابین بکرێت. دەستڕاگەیشتنی ئازاد بۆ کەمپەکان، گفتوگۆ لەگەڵ ئەندامان و دەرفەتی چاوپێکەوتنی سەربەخۆ لەگەڵ مێردنداڵانی ئامادە لەم ناوەندانەدا، دەتوانێت بەشێکی زۆر لە لێڵی و تەمومژە بەردەستەکان ڕوون بکاتەوە. لە نەبوونی چاودێرییەکی سەربەخۆی لەو شێوەیەدا، مەودای نێوان گێڕانەوەی فەرمی و بەڵگەنامە بڵاوکراوەکانی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ هەر بەردەوام دەبێت.
بەشێکی تری لێدوانەکانی ئاودانان تەرخانکراوە بۆ ئەو بانگەشەیەی کە گوایە منداڵان و مێردنداڵان بەهۆی کێشەی خێزانی یان گوشاری کۆمەڵایەتییەوە پەنا بۆ ئەم گرووپە دەبەن. بەڵام ڕاپۆرتە مەیدانییە بڵاوکراوەکانی خێزانەکان و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ، گێڕانەوەی جیاواز دەخەنە ڕوو. لە چەندین دۆسیەدا، خێزانەکان ڕایانگەیاندووە کە منداڵەکانیان بێ ئاگاداری یان ڕەزامەندیی ئەوان بێسەروشوێن بوون، و دواتر دەرکەوتووە کە لە کەمپەکانی سەر بە پەژاک یان پەکەکەدان. هەروەها لە هەندێک ڕاپۆرتدا هاتووە کە مێردنداڵان بە بەڵێنی وەک بەردەوامبوونی خوێندن، دامەزراندن یان گواستنەوە بۆ ئەورووپا ڕاکێشراون. دووبارەبوونەوەی ئەم شێوازانە نیشان دەدات کە بابەتەکە تەنیا لەسەر «پەنابردنی ئارەزوومەندانە» سنووردار نییە و پێویستی بە لێکۆڵینەوەیەکی سەربەخۆ و شەفاف هەیە.
دژایەتیی سەرەکی لەوەدایە کە پەژاک لە لایەکەوە هەوڵ دەدات خۆی وەک داکۆکیکاری ئازادی، بەشداریی سیاسی و مافەکانی مرۆڤ بناسێنێت، و لە لایەکی تریشەوە، دەربارەی ئامادەبوونی منداڵان لە پێکهاتەکانی سەر بە خۆی ڕوونکردنەوەیەک دەدات کە لەگەڵ بنەما ناسراوەکانی مافی منداڵ و پابەندبوونە نێودەوڵەتییەکاندا ناگونجێت. لە یاسای نێودەوڵەتیدا، مافی منداڵ بۆ دوورکەوتنەوە لە ململانێ چەکدارییەکان، مافێکی بنەڕەتی و دانەبڕاوە. هیچ پاساوێکی سیاسی، ئەمنی یان ئایدۆلۆژی ناتوانێت ئامادەبوونی منداڵ لە ژینگە سەربازی و نیمچەسەربازییەکاندا بە ڕەوا نیشان بدات، تەنانەت ئەگەر ئەم ئامادەبوونە لەژێر ناوی «پاراستن» یان «پەروەردە»دا وەسف بکرێت.
لەسەر ئەم بنەمایە، پرسی سەربازگرتنی منداڵان و بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ لەناو پێکهاتەکانی سەر بە پەژاک، تەنیا ناکۆکییەکی سیاسی یان میدیایی نییە، بەڵکوو بابەتێکی مافی مرۆڤە کە پێویستی بە وەڵامدانەوەی شەفاف، دەستڕاگەیشتنی خێزانەکان بە منداڵەکانیان، چاودێریی لایەنە سەربەخۆکان و پابەندبوونی کرداری بە بەڵێنە نێودەوڵەتییەکان هەیە. هەر جۆرە بانگەشەیەکی دیموکراتی کاتێک دەتوانێت باوەڕپێکراو بێت کە لە کرداردا لەگەڵ بنەما سەرەکییەکانی مافی مرۆڤ، بەتایبەتی مافەکانی منداڵان و مافی خێزانەکان بۆ ئاگاداربوون لە چارەنووسی منداڵەکانیان هاوتا بێت.
