بەپێی ڕاپۆرتە فەرمییەکان، کاتژمێر ٢ی بەرەبەیانی ڕۆژی چوارشەممە ٥ی خاکەلێوەی ١٤٠٥ (٢٥ی مارسی ٢٠٢٦)، هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران، کۆمەڵگەیەکی نیشتەجێبوونی سەر بە کارمەندانی هێڵی ئاسنی تەورێزیان کردە ئامانج. ئەم شوێنە بەپێی پێناسەکانی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی (IHL)، وەک «شوێنێکی سڤیل» (Civilian Object) بە کاربەریی نیشتەجێبوون و خزمەتگوزاری هەژمار دەکرێت. بەپێی زانیارییە سەرەتایییەکان، ئەم ڕووداوە بووەتە هۆی گیانلەدەستدانی ٩ هاووڵاتی سڤیل و وێرانکارییەکی بەرفراوان لە ژێرخانە سڤیلەکاندا.
پێشێلکردنی بنەما بنەڕەتییەکانی یاسای نێودەوڵەتی
ئەم کارە سەربازییە لە ڕوانگەی پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان و یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی، ئەم ناونیشانە تاوانکاری و پێشێلکارییانەی خوارەوە دەگرێتەوە:
پێشێلکردنی بنەمای جیاکاری (Principle of Distinction): بەپێی ماددەکانی ٤٨ و ٥١ی پرۆتۆکۆلی یەکەمی پاشکۆی کۆنفرانسی ژنێڤ (١٩٧٧)، جیاکاری لە نێوان ئامانجە سەربازی و سڤیلەکاندا ناچارییە. بەئامانجگرتنی خانووە نیشتەجێبووەکان کە هیچ کاربەرییەکی سەربازییان تێدا نەسەلمێنراوە، پێشێلکردنی ئاشکرای ئەم بنەمایەیە.
پێشێلکردنی ماددەی ٣ی هاوبەشی کۆنفرانسەکانی ژنێڤ (١٩٤٩): ئەم ماددەیە جەخت لە پاراستنی ڕەهای ئەو کەسانە دەکاتەوە کە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بەشداری شەڕ نین. ئازاردانی ئەنقەستی ژیانی سڤیلەکان، لادانە لە چوارچێوەی ڕەفتاری ناچاری لە یاساکانی جەنگدا.
پارێزبەندیی موڵکی سڤیل (ماددەی ٥٢ی پرۆتۆکۆلی پاشکۆ): خانووەکانی نیشتەجێبوون بە ڕاشکاوی لە بازنەی ئامانجە سەربازییەکان دەرکراون. هێرشکردنە سەر ئەم شوێنانە بەبێ ڕەچاوکردنی بنەماکانی گونجاندن و وریایی، بەرپرسیارێتییەکی نێودەوڵەتی قورس دەخاتە سەر دەوڵەتانی هێرشبەر.
بەرپرسیارێتی تاوانکاری لە ئەساسنامەی ڕۆما
لە ئاستی یاسای تاوانی نێودەوڵەتیدا، ماددەی ٨ی ئەساسنامەی ڕۆما (دادگای تاوانی نێودەوڵەتی – ICC) هێرشی ئەنقەست بۆ سەر سڤیلەکان یان شوێنە سڤیلەکان لە کاتی شەڕدا وەک «تاوانی جەنگ» پێناسە دەکات. هەروەها، ئەم ڕووداوە لەگەڵ ماددەی ٦ی بەڵێننامەی نێودەوڵەتیی مافە مەدەنی و سیاسییەکان (ICCPR) سەبارەت بە «مافی بنەڕەتیی ژیان» و قەدەغەکردنی زەوتکردنی هەڕەمەکییانەی ژیان، لە دژایەتییەکی تەواودایە.
دەرئەنجامی یاسایی
هێرش بۆ سەر کۆمەڵگەی نیشتەجێبوونی هێڵی ئاسنی تەورێز، بەهۆی ڕەچاو نەکردنی سێ بنەمای جیاکاری، گونجاندن و وریایی، لە کردەوەیەکی سەربازی تێپەڕیوە و سیفەتی تاوانکاری وەرگرتووە. بەپێی یاساکانی «بەرپرسیارێتی نێودەوڵەتی دەوڵەتان»، ئەنجامدەران پابەندن بە وەڵامدانەوەی یاسایی و قەرەبووکردنەوەی تەواوی زیانە ماددی و مەعنەوییەکانی قوربانیان. ناساندنی فەرماندەران و ئەنجامدەرانی ئەم هێرشە، پێویستییەکی حاشاهەڵنەگرە بۆ جێبەجێکردنی دادپەروەری نێودەوڵەتی.
