هێرشی ئاسمانی بۆ سەر قایمقامییەتی بۆکان؛ لێکۆڵینەوە لە پێشێلکارییەکانی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی و کارەساتی مرۆیی

لە ئێوارەی چوارشەممە ١٣ی ڕەشەمەی ١٤٠٤، کاتژمێر ٢٠:٣٠، شاری بۆکان لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا کەوتە بەر هێرشی ئاسمانیی هێزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل. بەپێی ڕاپۆرتە مەیدانییەکان، بینای قایمقامییەتی بۆکان کە لە یەکێک لە تەوەرە سەرەکییەکان و پڕ لە دانیشتووانەکانی شارەکەدا هەڵکەوتووە، ڕاستەوخۆ کرایە ئامانج. ئەم هێرشە جەگە لە وێرانکردنی بینایەکی کارگێڕی، بووە هۆی تێکدانی بەشێکی زۆر لە ناوچە نیشتەجێبوون و بازرگانییەکانی دەوروبەری.

قوربانیانی مرۆیی و زیانە ژێرخانییەکان

لە ئەنجامی ئەم هێرشەدا، بەداخەوە ٣ هاووڵاتی گیانیان لەدەستدا. ناوی گیانبەختکردووان بەم شێوەیەیە: ١. پەیمان عیرفانی ٢. شایان مام سەلیمی ٣. ئەردەڵان پاکدەڵ

هەروەها ٥٧ کەس لەم ڕووداوەدا بریندار بوون کە لە نێوانیاندا حاڵەتی سەخت و بڕینەوەی ئەندامانی جەستە دەبینرێت. ئەم هێرشە بووە هۆی وێرانبوونی ماڵەکان، دوکانەکان، ئۆتۆمبێلەکان و زیانی جدی بە ژێرخانی شار گەیاند، کە ئەمەش بارودۆخێکی سەختی بۆ تیمەکانی فریاگوزاری و دانیشتووانی ناوچەکە دروست کردووە.

هەڵسەنگاندنی یاسایی لە ڕوانگەی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی (IHL)

هێرشکردنە سەر ناوەندێکی کارگێڕی لە جەرگەی شاردا بە بوونی ژمارەیەکی زۆری سڤیل، وەک پێشێلکردنی چەند بنەمایەکی یاسای نێودەوڵەتی هەژمار دەکرێت:

• بنەمای جیاکاری (Distinction): بەپێی ماددەی ٤٨ی پرۆتۆکۆلی یەکەمی کۆنفرانسی ژنێڤ (١٩٧٧)، لایەنە ناکۆکەکان پابەندن کە هەمیشە جیاوازی لە نێوان ئامانجە سەربازی و سڤیلەکاندا بکەن. بە ئامانجگرتنی ڕاستەوخۆی بینایەکی کارگێڕی سڤیل، پێشێلکارییەکی ئاشکرای ئەم بنەمایەیە.

• قەدەغەکردنی هێرشی هەڕەمەکی و بنەمای هاوسەنگی: بەپێی ماددەی ٥١، ئەو هێرشانەی بە ئەنقەست دەبنە هۆی کوژرانی سڤیلەکان بە شێوەیەک کە هاوسەنگ نەبێت لەگەڵ دەستکەوتە سەربازییە چاوەڕوانکراوەکان، قەدەغەن.

• بنەمای وریایی لە کاتی هێرشدا: بەپێی ماددەی ٥٧، هێرشبەران پابەندن بە گرتنەبەری هەموو ڕێوشوێنە وریایییەکان بۆ کەمکردنەوەی زیان بە سڤیلەکان. هەروەها بەپێی ماددەی ٥٢، موڵکی سڤیل پارێزراوە مەگەر ئەوەی بەکارهێنانی سەربازییەکەی بسەلمێنرێت.

تاوانی جەنگ و بەرپرسیارێتی سزایی

بە ڕەچاوکردنی ڕەهەندە مرۆیییەکانی ئەم ڕووداوە و بە ئامانجگرتنی ئەنقەستی ناوچەیەکی سڤیل، ئەم کارە دەکرێت لە چوارچێوەی ماددەی ٨ی ئەساسنامەی ڕۆما (دادگای تاوانی نێودەوڵەتی – ICC) وەک تاوانی جەنگ لێکۆڵینەوەی لێ بکرێت.