Yazar: Mehdi Maleki \u2013 Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Uzman\u0131<\/b><\/p>\n
Y\u0131llard\u0131r g\u00fcvenlik ve ideolojik rekabetlerin sahnesi olan da\u011flarda, az g\u00f6r\u00fclen bir ger\u00e7eklik s\u00fcrekli tekrarlan\u0131yor: Silahl\u0131 gruplar\u0131n mekanizmas\u0131 i\u00e7erisinde \u0130ranl\u0131 K\u00fcrt vatanda\u015flar\u0131n zorla kaybedilmesi. \u0130ran K\u00fcrdistan\u0131 \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc (IKHRW) taraf\u0131ndan toplanan ve 800’den fazla belgelenmi\u015f dosyay\u0131 i\u00e7eren veriler, bu fenomenin bir istisna de\u011fil, kal\u0131c\u0131 bir model oldu\u011funu g\u00f6stermektedir; bu model ayn\u0131 zamanda bireylerin temel haklar\u0131n\u0131, yerel akt\u00f6rlerin itibar\u0131n\u0131 ve uluslararas\u0131 kurumlar\u0131n etkinli\u011fini sorgulatmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu dosyalar\u0131 m\u00fcnferit vakalardan ay\u0131ran \u015fey, hukuki nitelikleridir. “Herkesin Zorla Kaybedilmelere Kar\u015f\u0131 Korunmas\u0131na Dair Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fme” uyar\u0131nca, bir ki\u015finin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden mahrum b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ve ard\u0131ndan ak\u0131beti veya nerede oldu\u011fu hakk\u0131nda bilgi verilmesinin reddedilmesi, zorla kaybetme su\u00e7unu te\u015fkil eder; bu eylem sistematik bir hal ald\u0131\u011f\u0131nda insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7 seviyesine y\u00fckselebilir. \u0130ncelenen pek \u00e7ok vakada, \u00e7o\u011fu \u00e7ocuk ve gen\u00e7lerden olu\u015fan bireyler, \u00f6rg\u00fcte kat\u0131l\u0131m veya ka\u00e7\u0131r\u0131lma sonras\u0131 aileleriyle her t\u00fcrl\u00fc temastan mahrum b\u0131rak\u0131lmakta, ba\u011f\u0131ms\u0131z denetimin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 kapal\u0131 bir yap\u0131da tutularak her t\u00fcrl\u00fc istismar ve i\u015fkenceye maruz kalmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
PJAK, Komala, \u0130ran K\u00fcrdistan\u0131 Demokrat Partisi (\u0130KDP) ve PAK gibi gruplar kendilerini y\u0131llard\u0131r siyasi akt\u00f6rler olarak tan\u0131tsalar da sahadaki kan\u0131tlar iddia ile eylem aras\u0131nda ciddi bir u\u00e7urum oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu gruplar sadece zorla silah alt\u0131na alma ve \u00e7ocuk asker kullan\u0131m\u0131 konusunda s\u00fcrekli su\u00e7lamalarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmakla kalm\u0131yor, ayn\u0131 zamanda pek \u00e7ok vakada \u00fcyelerin aileleriyle ba\u011flar\u0131n\u0131 tamamen kopar\u0131yorlar; bu durum onlar\u0131 fiilen “mutlak kontrol” konumuna sokmaktad\u0131r. \u0130nsan haklar\u0131 literat\u00fcr\u00fcnde b\u00f6yle bir kontrol, zorla kaybetmenin ve aile hayat\u0131 hakk\u0131n\u0131n ihlalinin a\u00e7\u0131k bir i\u015faretidir.<\/p>\n
Bu \u00e7eli\u015fki, bu gruplar\u0131n kendi resmi taahh\u00fctlerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha da belirginle\u015fmektedir. Bu gruplar\u0131n bir k\u0131sm\u0131, Cenevre \u00c7a\u011fr\u0131s\u0131 (Geneva Call) nezdindeki taahh\u00fctler de dahil olmak \u00fczere uluslararas\u0131 mekanizmalar \u00e7er\u00e7evesinde, \u00e7ocuklar\u0131n silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalarda kullan\u0131lmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmay\u0131 ve toplumsal cinsiyete dayal\u0131 \u015fiddeti durdurmay\u0131 kabul ve taahh\u00fct etmi\u015flerdir. Bu durum, taahh\u00fctnameyi imzalad\u0131klar\u0131 s\u0131rada sunulan belgelere dayanarak bu insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 eylemlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ettikleri anlam\u0131na gelmektedir. \u00c7a\u011fda\u015f uluslararas\u0131 insanc\u0131l hukukta bu taahh\u00fctler “kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f davran\u0131\u015f standartlar\u0131” olarak bilinir. \u00c7ocuklar\u0131n \u00f6rg\u00fcte al\u0131nmas\u0131, ki\u015filerin zorla tutulmas\u0131 ve d\u0131\u015f d\u00fcnya ile ileti\u015fimin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131na dair devam eden raporlar, bu taahh\u00fctlerin ya uygulanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da se\u00e7ici bir \u015fekilde g\u00f6rmezden gelindi\u011fini g\u00f6stermektedir. B\u00f6yle bir durumda mesele art\u0131k sadece insan haklar\u0131 ihlali de\u011fil, silahl\u0131 gruplar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 d\u00fczenlemek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f g\u00f6n\u00fcll\u00fc mekanizmalar\u0131n itibars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu durumun sorumlulu\u011fu sadece silahl\u0131 gruplara ait de\u011fildir. Bu co\u011frafyan\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde etkin kontrol\u00fc elinde bulunduran bir otorite olarak Irak K\u00fcrt B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi (\u0130KBY), siyasi karma\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 eylemsizlik i\u00e7in bir gerek\u00e7e olarak g\u00f6steremez. Baz\u0131 b\u00f6lgelerde kamplar\u0131n a\u00e7\u0131k varl\u0131\u011f\u0131 ve bu grup \u00fcyelerinin serbest dola\u015f\u0131m\u0131, topraklar\u0131n di\u011fer \u00fclke vatanda\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 zararl\u0131 eylemler i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleme taahh\u00fcd\u00fcn\u00fcn ciddi \u015fekilde uygulan\u0131p uygulanmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu do\u011furmaktad\u0131r. Uluslararas\u0131 hukukta bu t\u00fcr faaliyetlere kar\u015f\u0131 “bilin\u00e7li eylemsizlik”, uluslararas\u0131 sorumluluk do\u011furabilir.<\/p>\n
Daha \u00fcst d\u00fczeyde, Irak merkezi h\u00fck\u00fcmeti de benzer bir zorlukla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Resmi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde yar\u0131 \u00f6zerk silahl\u0131 yap\u0131lar\u0131n olu\u015fmas\u0131na izin verilmesi, sadece ulusal egemenli\u011fi zay\u0131flatmakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda bu \u00fclkenin Medeni ve Siyasi Haklara \u0130li\u015fkin Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fme gibi temel belgeler kapsam\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleriyle de \u00e7eli\u015fir. S\u0131n\u0131rlar \u00fczerinde etkin kontrol ve ki\u015filerin zorla yer de\u011fi\u015ftirmesinin \u00f6nlenmesi, uluslararas\u0131 toplumun \u00fcyesi bir devletten beklenen asgari beklentidir.<\/p>\n
Bu s\u00fcre\u00e7te \u0130ran diplomasi mekanizmas\u0131 da genel a\u00e7\u0131klamalarla yetinemez. Vatanda\u015flar\u0131n haklar\u0131n\u0131n etkin bir \u015fekilde korunmas\u0131; ikili ve \u00e7ok tarafl\u0131 mekanizmalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla somut dosyalar\u0131n takibini, uluslararas\u0131 b\u00fcltenler, adli i\u015f birlikleri ve hedefli diplomatik bask\u0131 gibi kapasitelerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir. Bu dosyalar “s\u00fcrekli bir hukuki talebe” d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmedi\u011fi takdirde, mevcut durumun devam etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek olacakt\u0131r.<\/p>\n
Ancak belki de en ciddi bo\u015fluk, uluslararas\u0131 kurumlar d\u00fczeyinde g\u00f6r\u00fclmektedir. Kendilerini insan haklar\u0131n\u0131n k\u00fcresel savunucusu olarak tan\u0131mlayan kurumlar\u0131n sessizli\u011fi veya ilgisizli\u011fi, belirli ihlallerin siyasi karma\u015f\u0131kl\u0131klar veya ideolojik imajlar nedeniyle daha az g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir t\u00fcr \u00e7ifte standart olu\u015fma riskini do\u011furmaktad\u0131r. E\u011fer ba\u011f\u0131ms\u0131z hakikatleri ara\u015ft\u0131rma heyetlerinin g\u00f6nderilmesi veya Uluslararas\u0131 K\u0131z\u0131lha\u00e7 Komitesi (ICRC) gibi kurumlar\u0131n ki\u015filerin tutuldu\u011fu yerlere eri\u015fimi gibi mekanizmalar sa\u011flanmazsa, uluslararas\u0131 denetim kavram\u0131 fiilen i\u00e7i bo\u015f bir s\u00f6yleme d\u00f6n\u00fc\u015fecektir.<\/p>\n
Nihayetinde mesele, istatistik ve raporlar\u0131n \u00f6tesindedir. Zorla kaybetme, bir insan\u0131n hukuki ve sosyal alandan kademeli olarak silinmesidir; bireyin sadece \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda “bilinebilirlik yetisinden” de mahrum b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir durumdur. Bu d\u00f6ng\u00fcye son vermek net asgari \u015fartlar gerektirir: Eldeki ki\u015filerin listesinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131, ailelerle ileti\u015fimin garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131, \u00f6zellikle \u00e7ocuklar\u0131n zorla silah alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z denetimin kabul edilmesi. Bu ad\u0131mlar at\u0131lmadan, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7in m\u00fccadele edildi\u011fine dair her t\u00fcrl\u00fc iddia, sahadaki ger\u00e7eklikle a\u00e7\u0131k bir \u00e7eli\u015fki i\u00e7inde kalacakt\u0131r.<\/p>\n
Bu dosyalarda adalet, beyanlar d\u00fczeyinde de\u011fil, y\u0131llard\u0131r varl\u0131k ile yokluk aras\u0131nda as\u0131l\u0131 tutulan insanlar\u0131n geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyle anlam kazanacakt\u0131r. Uluslararas\u0131 hukuk, siyaset ve ahlak\u0131n bir anlam\u0131 olacaksa birle\u015fmesi gereken nokta tam da buras\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Yazar: Mehdi Maleki \u2013 Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Uzman\u0131 Y\u0131llard\u0131r g\u00fcvenlik ve ideolojik rekabetlerin sahnesi olan da\u011flarda, az g\u00f6r\u00fclen bir ger\u00e7eklik s\u00fcrekli tekrarlan\u0131yor: Silahl\u0131 gruplar\u0131n mekanizmas\u0131 i\u00e7erisinde \u0130ranl\u0131 K\u00fcrt vatanda\u015flar\u0131n zorla kaybedilmesi. \u0130ran K\u00fcrdistan\u0131 \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc (IKHRW) taraf\u0131ndan toplanan ve 800’den fazla belgelenmi\u015f dosyay\u0131 i\u00e7eren veriler, bu fenomenin bir istisna de\u011fil, kal\u0131c\u0131 bir model oldu\u011funu …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":701,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[372,379,28,375,367,377,351,264,22,374,373,378,145,376,371,370,17,32],"class_list":["post-697","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-articles","tag-cenevre-cagrisi","tag-child-soldiers","tag-cocuk-asker","tag-enforced-disappearance","tag-geneva-call","tag-human-rights","tag-ikdp","tag-ikhrw","tag-insan-haklari","tag-insanliga-karsi-suclar","tag-irak-kurt-bolgesel-yonetimi","tag-kdpi","tag-komala","tag-kurdish-armed-groups","tag-kurt-silahli-gruplari","tag-mehdi-maleki","tag-pjak","tag-zorla-kaybetme"],"yoast_head":"\n