ئازەربایجانی ڕۆژئاوا ــ سەمیرە سۆفی، ٣٢ ساڵە، جوانکار و تاتۆکار، دەڵێت ساڵی ڕابردوو بۆ دۆزینەوەی کار و داهاتی باشتر چووە هەولێر؛ گەشتێک کە بەگوێرەی گوتەی ئەو، قرار بوو نزیکەی یەک مانگ بخایەنێت، بەڵام نزیکەی شەش مانگ درێژەی کێشا. ئەو دەڵێت لەم ماوەیەدا، بابەتی نیشتەجێبوون، بەردەوامبوونی کار و پەیوەندی بە حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران بە یەکەوە گرێدران و لە کۆتاییدا، وەرگرتنی کارتی هواداریی ئەم حیزبە بوو بە بەشێک لە ڕێگای مانەوەی لە هەولێر؛ ڕێگایەک کە بە گێڕانەوەی خۆی، نەک تەنها کێشەی نیشتەجێبوونی چارەسەر نەکرد، بەڵکو دواتر لەگەڵ هەڕەشەی تێکردنی ئەسید، فشار بۆ هاوسەرگیری، هەڕەشە لە دژی خێزان و داواکاریی پارە لەلایەن پیاوێکەوە هاوڕێ بوو کە لە پێشمەرگەکانی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران بووە.
ئەم چاوپێکەوتنەی وێنەییە لە ماڵی سەمیرە سۆفی، لە یەکێک لە شارەکانی ئازەربایجانی ڕۆژئاوا، تۆمار کراوە. سۆفی دەڵێت پێش چوونی بۆ عێراق هیچ ئاشنایییەکی لەگەڵ حیزبی دیموکرات نەبووە و بۆ چالاکیی سیاسی یان ئەندامبوون لە گرووپێکی چەکدار نەچووەتە هەولێر؛ ئامانجی ئەو کارکردن و زیادکردنی داهات بووە.
سۆفی پێش گەشتەکەی لە شارەکەی خۆیدا کاری جوانکاریی کردووە، بەڵام دەڵێت داهاتی باشی نەبووە. ئەو لە ڕێگەی ئینستاگرامەوە لەگەڵ ژنێک بە ناوی فەهیمە ئاشنا دەبێت کە لە سالۆنێکی جوانکاری لە هەولێر کار دەکرد. بەگوێرەی گوتەی سۆفی، فەهیمە پێشنیاری کردووە بۆ کارکردن بچێتە هەولێر، تاکو کڕیارەکان لەگەڵ تواناکانی ئەو لە جوانکاری و تاتۆ ئاشنا ببن. سۆفی دەڵێت دوای گەیشتن بە هەولێر، لە سالۆنێکدا کە خاوەنەکەی ژنێک بە ناوی فرانک بوو دەستی بە کار کرد؛ ڕۆژان لە سالۆنەکە کار دەکرد و شەوان دەچووە ماڵی فەهیمە.
قرار بوو ئەم گەشتە کورت بێت، بەڵام دوای نزیکەی یەک مانگ، بابەتی نیشتەجێبوون هاتە ئاراوە. سۆفی دەڵێت پێی گوترا بۆ بەردەوامبوون لە کار دەبێت مۆڵەتی نیشتەجێبوونی هەبێت. ئەو بۆ وەرگرتنی مۆڵەتی نیشتەجێبوون هەنگاوی نا، بەڵام بەگوێرەی گوتەی ئەو، دوای پشکنینی پاسپۆرتەکەی لەلایەن هێزەکانی ئاسایشی هەرێمی کوردستانی عێراق، پێیان گوت چونکە بە ڕێگای یاسایی چووەتە ناو عێراق، ناتوانن مۆڵەتی نیشتەجێبوونی بۆ دەربکەن. هەروەها پێیان گوتبوو ئەگەر دەیەوێت مۆڵەتی نیشتەجێبوون وەربگرێت، دەبێت لە ئێرانەوە بە شێوەیەکی نایاسایی بچێتە ناو عێراق، یان پەیوەندی بە هێزە پێشمەرگەکانەوە بکات.
سۆفی دەڵێت لەو کاتەدا نە پێشمەرگە بوو و نە نیازی چوونە ناو عێراقی بە شێوەیەکی نایاسایی هەبوو. لەگەڵ ئەوەشدا، لە بارودۆخێکدا بوو کە بۆ مانەوە و بەردەوامبوون لە کار بەدوای ڕێگایەکدا دەگەڕا بۆ چارەسەرکردنی دۆخی نیشتەجێبوونی.
لە هەمان کاتدا، بەگوێرەی گوتەی سۆفی، فرانک و فەهیمە ئەویان بە حیزبی دیموکرات ناساند و پێداگرییان کردووە بۆ وەرگرتنی کارتی هواداریی حیزب. ئەو دەڵێت لە سەرەتا تەنانەت نەیدەزانی ئەو کارتە چییە: «نەمدەزانی ئەو کارتە چییە.»
سۆفی چووەتە یەکێک لە بنکەکانی حیزبی دیموکرات. لەوێ پێیان گوتووە دەبێت لەبارەی ڕابردوو و هۆکاری بوونی لە عێراق لێکۆڵینەوەی بۆ بکرێت و نزیکەی یەک مانگ دواتر پەیوەندییان پێوە کردووە تاکو کارتی هوادارییەکەی وەربگرێت. سۆفی دەڵێت ئەو کەسانەی لە سالۆنەکەدا لەگەڵیان کاری دەکرد، دەیانویست ئەو لە هەولێر بمێنێتەوە و بەهۆی توانای کارکردنیەوە، ئەویان لای حیزب ناساند.
لە وتەکانی سۆفییەوە وا دەردەکەوێت کە پەیوەندیی ئەو بە حیزبەوە لە ڕێگەی چالاکیی سیاسییەوە دەستی پێ نەکردووە، بەڵکو لە بارودۆخێکدا شێوەی گرتووە کە کارکردن و مانەوەی ئەو لە هەولێر بە دۆخی نیشتەجێبوونیەوە پەیوەست بووە. ئەو دەڵێت ئەو کەسانەی لە سالۆنەکەدا لەگەڵیان کاری دەکرد، بۆ وەرگرتنی کارتی هوادارییەکەی پێداگرییان کردووە و ئەویش لە بارودۆخێکدا کە تازە چووبووە ناو عێراق و پارەی پێویستی بۆ پارەدانی تێچووی نیشتەجێبوونی نەبوو، ئەم ڕێگایەی بەدوادا گرتووە.
بەڵام کارتی هواداری بۆی مۆڵەتی نیشتەجێبوونی نەهێنا.
سۆفی دەڵێت دوای وەرگرتنی کارت، لەگەڵ پاسپۆرتەکەی چووەتە ئاسایش. بەگوێرەی گوتەی ئەو، فەرمانبەران دوای بینینی بەڵگەنامەکانی ڕایانگەیاندووە کە چوونە ناو عێراقی یاسایی بووە و کارتی هواداریی حیزب ناتوانێت بنەمای دەرکردنی مۆڵەتی نیشتەجێبوون بێت. ئەو دەڵێت پێی گوتراوە دەبێت یان بە ڕێگایەکی نایاسایی چووبێتە ناو عێراق، یان ببێتە پێشمەرگەی فەرمیی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران.
سۆفی دەڵێت لە هەمان کاتدا، مانەوە بەبێ مۆڵەتی نیشتەجێبوون بۆی مانگانە نزیکەی ٤٠ ملیۆن تمەن سزای لێدەکەوتەوە؛ بڕێک کە توانای پارەدانی نەبوو. لە ئەنجامدا، مانگەکانی زیاتر لە عێراق مایەوە و قەرزی دروستبوو بەهۆی ئەم تێچوونانەش زیاد بوو.
ئەم بەشە لە گێڕانەوەی سۆفی پرسیارێکی گرنگ دروست دەکات: چۆن ژنێک کە بەگوێرەی گوتەی خۆی بۆ کارکردن و بەبێ هیچ مێژوو یان ئاشنایییەکی پێشوەختە لەگەڵ حیزبی دیموکرات چووبووە هەولێر، لە بارودۆخێکدا کەوتەوە کە بۆ بەردەوامبوون لە کار بەرەو وەرگرتنی کارتی هواداریی گرووپێکی چەکدار ئاراستە کرا، بەڵام هەمان کارت نەیتوانی دۆخی نیشتەجێبوونی یاسایی بۆ دابین بکات؟
لە گێڕانەوەی سۆفییەوە هەروەها وا دەردەکەوێت کە ڕێکاری هەبوو لە هەرێم، لانیکەم لە موردی ئەو، لەبری ئەوەی ڕێگایەکی ڕوون بۆ بەردەوامبوونی نیشتەجێبوون یان گەڕانەوەی یاسایی دابین بکات، ئەوی خستووەتە نێوان دوو هەڵبژاردە: مانەوە بەبێ دۆخی نیشتەجێبوون و قبوڵکردنی تێچووی گران، یان گەڕانەوە و ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ مەترسییەکان کە بەگوێرەی گوتەی خۆی، کەسانی دەوروبەری لە عێراق بەردەوام ئاگادارییان دەکردەوە. تەنانەت کاتێک بۆ گەڕانەوەی یاسایی هەوڵی دا، فەرمانبەرانی ئاسایش ڕێگای گەڕانەوەی یاسایییان پێ نەدا و لە کۆتاییدا ناچار بوو بە ڕێگایەکی نەرەسمی بگەڕێتەوە ئێران.
بەپێی گێڕانەوەی سۆفی، ئەم پرسیارەش دێتە ئاراوە کە ئایا ئەم شێوازەی کارکردن بەکردەوە دەتوانێت ئەو ئێرانییانەی بۆ کار و ژیان چوونەتە هەرێمی کوردستانی عێراق، بەرەو بەکارهێنانی ڕێگاکانی نایاسایی بۆ چوون و هاتن ئاراستە بکات. ئەم ڕاپۆرتە، بەبێ بەردەستبوونی بەڵگەنامە فەرمی یان وەڵامی بەرپرسانی هەرێم، ناتوانێت بانگەشەی بوونی سیاسەتێکی ڕێکخراو بسەلمێنێت؛ بەڵام ئەو ئەزموونەی سۆفی باس دەکات، پێویستی بە ڕوونکردنەوەیەکی ئاشکرا لەلایەن بەرپرسانی هەرێمەوە هەیە سەبارەت بە پێوەرەکانی نیشتەجێبوون، دۆخی ئەو کەسانەی بە شێوەیەکی یاسایی چوونەتە ناو عێراق و هۆکاری ڕێگرتن لە گەڕانەوەی یاسایییان.
لە هەمان کاتدا، گێڕانەوەی سۆفی سەبارەت بە شێوازی ناساندنی ئەو بە حیزبی دیموکرات پرسیارێکی دیکە دروست دەکات. ئەو دەڵێت ئەو ژنانەی لە ژینگەی کاردا لەگەڵیان ئاشنا بووبوو، واتە فەهیمە و فرانک، ئەویان بە حیزب ناساندووە و پێداگرییان کردووە بۆ وەرگرتنی کارتی هواداری. بەپێی وتەکانی ئەو، ئەم ناساندنە لەو کاتەدا ڕوویداوە کە بۆ بەردەوامبوون لە کار و مانەوە لە هەولێر تووشی کێشەی نیشتەجێبوون بووبوو.
لەو ڕوانگەیەوە، ئەزموونی سۆفی دەتوانێت ئەو ئەگەڕە بخاتەڕوو کە ژینگەکانی کار و پەیوەندییە ڕۆژانەکان، لە هەندێک حاڵەتدا، ببنە کەناڵێک بۆ نزیککردنەوەی گەنجان و ژنانی ئێرانی لە ساختارە سیاسی و چەکدارەکانی حیزبە چەکدارە کوردەکان. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەوەی ئەم ڕەوتە لە موردی فەهیمە و فرانکدا هەنگاوێکی کەسی بووە یان بەشێک لە سازوکارێکی ڕێکخراو بۆ ڕاکێشانی کەسان، لەو گێڕانەوەیەوە بە تەنیا ناتوانرێت دیاری بکرێت.
ترسی گەڕانەوەش بەشێکی گرنگی دیکەی گێڕانەوەی سۆفییە. ئەو دەڵێت دوای وەرگرتنی کارتی هواداری، بە باوکی گوتبوو چیتر ناتوانێت بگەڕێتەوە ئێران، چونکە وا بیردەکردەوە کە لەوانەیە دەستگیر بکرێت، زیندانی بکرێت یان تەنانەت ئێعدام بکرێت. بەگوێرەی گوتەی ئەو، ئەو کەسانەی لە عێراق پەیوەندییان لەگەڵ هەبوو، بەردەوام سەبارەت بە چارەنووسی ئەو کەسانەی بۆ ئێران گەڕابوونەوە بۆی قسەیان دەکرد و تەنانەت ناوی ئەو کەسانەشیان دەهێنا کە دوای ئازادبوون لە زیندانی ئێران خۆیان کوشتبوو.
بەڵام باوکی هانی دا بگەڕێتەوە و دەیگوت خۆی هەموو کارەکان بەدوادا دەچێت.
دوای نزیکەی شەش مانگ، سۆفی بڕیاری دا بگەڕێتەوە ئێران. دەڵێت نیازی هەبوو بە ڕێگای فەرمی بچێتە ناو ئێران، بەڵام فەرمانبەرانی ئاسایش ڕێگای تێپەڕینی یاساییان پێ نەدا. لە کۆتاییدا، بە ڕێگایەکی نەرەسمی و لە ناوچەی دۆڵەتووەوە چووە ناو ئێران.
گێڕانەوەی ئەو لە مامەڵەی فەرمانبەرانی ئێرانی لەگەڵ وێنەیەک کە پێشتر لە عێراق لەبارەی گەڕانەوە بۆ ئێران بۆی دروست کرابوو، جیاواز بوو. سۆفی دەڵێت فەرمانبەرانی پاسگاکە بە ڕێزەوە مامەڵەیان لەگەڵ کرد. بەگوێرەی گوتەی ئەو، تا شەو لەوێ بوو و هیچ مامەڵەیەکی خراپی لەگەڵ نەکرا. دەڵێت فەرمانبەران تەنانەت پێیان گوتبوو: «مەترسە، تۆش خوشکی ئێمەیت. گەڕاویتەوە بۆ وڵاتی خۆت.»
دوای ئەوە گەڕایەوە ماڵەوە. سۆفی دەڵێت بە پێچەوانەی ئەو ئاگادارکردنەوانەی لە عێراق بیستبووی، لە ئێران مامەڵەی توندوتیژانەی لەگەڵ نەکرا و خێزانەکەشی مامەڵەی خراپی لەگەڵ نەکرد.
بەڵام گەڕانەوە بۆ ئێران کۆتایی بە فشارەکانی ئەو ماوەیە نەهێنا کە ئەو ئەزموونی کردبوون.
سۆفی دەڵێت لە ماوەی بوونی لە هەولێر، پیاوێک کە لە پێشمەرگەکانی حیزبی دیموکرات بوو، نزیک بووبووەتەوە لێی. ئەم پیاوە تۆمەتباری دەکرد کە لە ئێرانەوە بۆ جاسوسی هاتووە؛ لەوەی سەری سوڕمابوو کە چۆن توانویەتی کارتی هواداری وەربگرێت، بەڵام نەبێتە پێشمەرگە و لە هەمان کاتدا لە سالۆنێکی جوانکاری کار بکات.
لە هەمان کاتدا، ئەو پیاوە داوای لێدەکرد لەگەڵی هاوسەرگیری بکات.
سۆفی دەڵێت کاتێک ئەم داواکارییەی قبوڵ نەکرد، هەڕەشەکان دەستیان پێکرد. یەکێک لە هەڕەشەکانی کە دەیگێڕێتەوە ئەمە بووە: «ئەگەر بێیتە دەرەوە، ئەسید دەخەمە سەر ڕووت.»
دەڵێت نزیکەی سێ مانگ بە پەیوەندییە شەوانەکان، سووکایەتی، تۆمەتە سووکایەتیکەرەکان و ترس لە ڕێگای هاتوچۆی نێوان ماڵ و سالۆن ژیاوە. سەمیرە دەڵێت ئەم فشارە گەیشتە ئەو ئاستەی لە دەرچوون لە ماڵ دەترسا و نیگەران بوو ئەو کەسە خۆی هێرشێکی جەستەیی بکاتە سەری یان کەسێکی دیکە بۆ جێبەجێکردنی هەڕەشەی ئەسیدپاشی بنێرێت.
لە ئەم بەشەی گێڕانەوەدا، بابەتەکە لە ناکۆکییەکی کەسی تێدەپەڕێت. ژنێک کە بۆ کارکردن چووبووە هەولێر، بەگوێرەی گوتەی خۆی، ڕووبەڕووی فشار بۆ هاوسەرگیری و هەڕەشەی زیان‌گەیاندنی جەستەیی بووەتەوە؛ هەڕەشەکان کە دەڵێت لەلایەن کەسێکەوە کراون کە ئەندام یان پێشمەرگەی حیزبی دیموکرات بووە.
بەگوێرەی گوتەی سۆفی، ئازاردان و مزاحەمەتەکان دوای گەڕانەوەی بۆ ئێرانیش بەردەوام بوون. ئەو پیاوە لە ڕێگەی ئینستاگرامەوە پەیوەندیی پێوە کردووە و بۆ خوشکەکانی و ئەندامانی دیکەی خێزانەکەی پەیامی ناردووە. سۆفی دەڵێت ئەو پیاوە هەڕەشەی لە خێزانەکەی کردبوو کە ئەگەر لەگەڵی هاوسەرگیری نەکات و بگەڕێتەوە ئێران، گڕەنادێک بۆ ماڵەکەیان دەهاوێت و هەموویان دەکوژێت.
سۆفی دەڵێت بابەتی ئەم هەڕەشەیانەی بە فەرمانبەرانی ئێرانییەکانیش ڕاگەیاندووە.
هەروەها دەڵێت ئەو پیاوە ٤٠ ملیۆن تمەنی لێ داوا کردووە و ئەو ئەم بڕەی پارەی داوە تاکو دەست لێ هەڵبگرێت. بەگوێرەی گوتەی سۆفی، دوای پارەدانەکە مزاحەمەتەکان وەستان و نزیکەی پێنج یان شەش مانگە چیتر هیچ پەیوەندییەکی لەلایەن ئەو کەسەوە نەکراوە.
لەگەڵ ئەوەشدا، بەگوێرەی گوتەی سۆفی، کاریگەرییەکانی ئەو ماوەیە هێشتا لە ژیانی ڕۆژانەیدا ماونەتەوە. دەڵێت بە زەحمەت خەوی لێدەکەوێت و کاتێک دەچێتە بازاڕ یان دەرەوەی ماڵ، زۆرجار باوک یان براکەی لەگەڵیدا دەبن: «ناتوانم بە تەنیا بچمە دەرەوە.»
سۆفی لە بەشێکی دیکەی گفتوگۆکەدا باسی ژیانی کەسیی خۆیشی دەکات. دەڵێت لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، کاتێک هێشتا خوێندکاری بووە، هاوسەرگیری کردووە و نزیکەی شەش ساڵ لەگەڵ هاوسەرەکەی ژیاوە. لەم هاوسەرگیرییە منداڵێکی هەیە و دەڵێت دوای جیابوونەوە، بەهۆی ناکۆکییە خێزانییەکان و کێشەکانی لەگەڵ هاوسەرە کۆنەکەی، بینینی منداڵەکەشی بۆی دژوار بووە.
ئەم بەشە لە ژیانی ئەو نیشان دەدات کە ناسەقامگیری و سنوورداربوونی هەڵبژاردە کەسییەکان، پێش گەشتەکەی بۆ عێراقیش بەشێک لە ئەزموونی ژیانی ئەو بووە؛ بەڵام ئەوەی لە هەولێر ڕوویدا، چینێکی دیکەی ئەم ناسەقامگیرییەی دروست کرد: پەیوەستبوونی کار بە دۆخی نیشتەجێبوون، ئاراستەکرانی بەرەو وەرگرتنی کارتی هواداریی گرووپێکی چەکدار، ترس لە گەڕانەوە و دواتر ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ هەڕەشە و فشار لەلایەن کەسێکەوە کە ئەو دەڵێت لە هێزەکانی هەمان حیزب بووە.
لە کۆتاییدا، گێڕانەوەی سەمیرە سۆفی زیاتر لەوەی تەنها چیرۆکی کارتی هواداری بێت، چیرۆکی ژنێکە کە بۆ کار و داهاتی باشتر شارەکەی خۆی بەجێهێشت، بەڵام بەپێی شایەتیی خۆی، لە ژینگەیەکدا کەوتەوە کە لە نێوان کار، نیشتەجێبوون، پەیوەندی لەگەڵ گرووپێکی چەکدار و ترس لە گەڕانەوە بۆ ئێران گیرۆدە بوو. لەم ڕێگایەدا، ئەو کارتی هوادارییەی کە بەگوێرەی گوتەی ئەو قرار بوو ڕێگایەک بێت بۆ مانەوە و بەردەوامبوونی کار، نە کێشەی نیشتەجێبوونی چارەسەر کرد و نە ئاسایشی بۆ دابین کرد؛ بەڵکو دواتر، بەگوێرەی گوتەی خۆی، بوو بە یەکێک لە هۆکارەکانی گومان و فشار لەسەر ئەو.
ئەم ڕاپۆرتە ئەزموون و شایەتیی کەسیی سەمیرە سۆفی تۆمار دەکات. لەگەڵ ئەوەشدا، وردەکارییەکانی گێڕانەوەکەی، بە تایبەتی سەبارەت بە چۆنیەتی ناساندنی کەسان بە حیزب، ڕۆڵی ژینگەکانی کار لەم پەیوەندییە، دۆخی نیشتەجێبوون و فشارەکانی دواتر، پرسیاری جددی سەبارەت بە پشتگیری، ڕاکێشان و بەرپرسیارێتی گرووپە چەکدارەکان بەرامبەر بەو کەسانەی پەیوەندییان پێوە دەکەن دروست دەکات.
ڤیدیۆ و دەنگی ئەم گفتوگۆیە لە ئەرشیفی چاودێری مافی مرۆڤی کوردستانی ئێراندا هەیە و لە کاتی پێویست، بە داواکارییەکی فەرمی دەتوانرێت بە یاسازان، نووسەران، بەڵگەنامەسازان و چالاکانی مافی مرۆڤ، بە پاراستنی نهێنی، پێشکەش بکرێت.
