لێدوانەکانی ئەم دواییەی ڕێوار ئاودانان، وتەبێژی پژاک، سەبارەت بە بابەتی منداڵ-سەرباز، جارێکی تر یەکێک لە جدیترین دۆسیەکانی مافی مرۆڤی بەستراوە بە گرووپە چەکدارە کوردییەکانی هێناوەتەوە ناوەندی سەرنجەکان. لە کاردانەوە بەم لێدوانانە، ئازاد سەڵەواتی، ئەندامی پێشووی حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران، لە گرتەیەکی ڤیدیۆییدا بە ڕاشکاوی باسی بەکارهێنانی منداڵان و مێردمنداڵان لە پێکهاتەکانی سەر بە پەکەکە و پژاک دەکات و ئەم بابەتە بە مێژووی ڕەخنە نێودەوڵەتییەکان لەم گرووپانە دەبەستێتەوە.
گرنگیی ئەم لێدوانانە تەنیا لە ناوەڕۆکەکەیدا نییە، بەڵکوو لە پێگەی بێژەرەکەشیدا شاراوەتەوە. سەڵەواتی ساڵانێک لە یەکێک لە حیزبە ڕکابەرەکاندا چالاکیی کردووە و ئێستا بەشێک لە ڕاستییەکانی ناوخۆی ڕێکخستنەکان دەخاتە ڕوو کە بە شێوەیەکی ئاسایی لە کەشی ڕکابەرایەتییە سیاسییەکاندا دەشاردرێنەوە. لە زۆر حاڵەتدا، شایەتحالیی ئەندامان و کادیرانی پێشووی گرووپە چەکدارەکان بووەتە یەکێک لە گرنگترین سەرچاوەکان بۆ ناسینی میکانیزمەکانی ڕاکێشانی هێز، شێوازی چالاکیی ڕێکخستنی و حاڵەتەکانی پێشێلکاریی مافەکانی مرۆڤ.
لەگەڵ ئەوەشدا، بابەتی منداڵ-سەرباز ناتوانرێت کورت بکرێتەوە بۆ ڕکابەرایەتی نێوان دوو ڕەوتی سیاسی. ئەوەی گرنگە، بنەڕەتی بابەتەکەیە: ئایا کەسانی خوار تەمەنی یاسایی لە پێکهاتە سەربازی یان نیمچەسەربازییەکاندا ڕاکێشراون، ڕاهێنراون یان بەکار هێنراون یان نا؟ ئەمە پرسیارێکە کە دەبێ بەدەر لە وابەستەیی دۆخی سیاسی و ڕکابەرایەتی حزبی وەڵام بدرێتەوە.
لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا، دیدبانی مافەکانی مرۆڤی کوردستانی ئێران (IKHRW) دەیان حاڵەتی سکاڵای خێزانەکان، گێڕانەوەی ئەندامانی پێشوو و ڕاپۆرتەکانی پەیوەندیدار بە ڕاکێشان و بەکارهێنانی کەسانی خوار ١٨ ساڵی لە گرووپە جیاجیا چەکدارە کوردییەکاندا بڵاوکردووەتەوە. ئەم ڕاپۆرتانە تەنیا بە ڕێکخراوێک یان ڕەوتێکی تایبەت سنووردار نەبوون و ناوی گرووپی جیاوازیان تێدا هاتووە. لەم ڕوانگەیەوە، منداڵ-سەربازی بابەتێکی پێکهاتەیی و گشتگیرە کە ناتوانرێت تەنیا بدرێتە پاڵ گرووپێک و ئەوانی تر لە هەر بەرپرسیارێتییەک بەری بکرێن.
لێدوانەکانی ئازاد سەڵەواتی لە هەمان کاتدا پرسیارێکی گرنگی تریش دەوروژێنێت. ئەگەر بەکارهێنانی منداڵان لە پێکهاتەکانی سەر بە پژاک و پەکەکە شەرمەزار دەکرێت، ئایا هەمان پێوەر بەسەر گرووپە چەکدارە کوردییەکانی تریشدا جێبەجێ دەکرێت؟ ئەزموونی ساڵانی ڕابردوو نیشانی داوە کە مامەڵەی هەڵبژێردراو لەگەڵ پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ نەک هەر یارمەتیدەر نابێت بۆ ڕوونکردنەوەی ڕاستییەکان، بەڵکوو زەمینەی بەردەوامیی پارێزبەندی لە لێپرسینەوەش خۆش دەکات.
بەپێی ستانداردە نێودەوڵەتییەکان، ڕاکێشان یان بەکارهێنانی کەسانی خوار تەمەن ١٨ ساڵ لە چالاکییە سەربازی و چەکدارییەکاندا، تەنانەت لەو حاڵەتانەشدا کە لەژێر ناوی «ئەندامێتی خۆبەخشانە» دەخرێتە ڕوو، بابەتێکی جدییە و پێویستی بە لێکۆڵینەوەی سەربەخۆ هەیە. بەرپرسیارێتی گرووپە چەکدارەکان لە هەمبەر پاراستنی منداڵان، بەرپرسیارێتییەکی حاشاهەڵنەگرە و ناتوانێت بکەوێتە ژێر کاریگەریی تێبینییە سیاسی یان ئەمنییەکانەوە.
لە کۆتاییدا، ئەوەی دەبێ لە ناوەندی سەرنجەکاندا بێت نەک ناکۆکی نێوان پارتە چەکدارە کوردییەکان، بەڵکوو چارەنووسی ئەو منداڵانەیە کە ناویان چەندین جار لە ڕاپۆرتەکانی مافی مرۆڤ، سکاڵای خێزانەکان و شایەتحالیی ئەندامانی پێشوودا هاتووە. قوربانیی سەرەکیی ئەم دۆسیانە نەک گرووپە سیاسییە ڕکابەرەکان، بەڵکوو ئەو منداڵانەن کە مافی خوێندن، ژیانی خێزانی و داهاتووی خۆیان لەژێر سێبەری ململانێ چەکدارییەکاندا لەدەست داوە. لەبەر ئەوە، هەر جۆرە بانگەشەیەکی پەیوەندیدار بە منداڵ-سەربازی دەبێ لەسەر هەموو گرووپەکان بە یەک پێوەری یەکگرتوو، بەبێ جیاوازی و بەبێ ستانداردی دوو فاقانە لێکۆڵینەوەی لێ بکرێت و لێپرسینەوەی لەسەر بکرێت.
