بەرەبەیانی ٤ی خاکەلێوەی ١٤٠٥ (٢٤ی مارسی ٢٠٢٦)، لە کاتژمێر ١:٤١ خولەکدا، کاتێک شار لە ئارامیی خەودا بوو، هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل، کۆڵانی قەرەباغی تەورێزیان کردە تەلێک لە خۆڵەمێش. ئەم هێرشە لە تاریکترین کاتی شەودا، کارەساتێکی مرۆیی خولقاند:
ئاماری قوربانیان: دەستکم ٩ کەس گیانیان لەدەستدا (٣ ژن، ٢ منداڵ و ٤ پیاو).
بریندارەکان: ٢٨ هاووڵاتی ڕەوانەی نەخۆشخانە کران.
وێرانکاریی مادی: ٢٠ یەکەی نیشتەجێبوون بەتەواوی داڕمان؛ هەروەها لە گەڕەکی ئیمام حوسێنیش ژێرخانە گرنگەکانی کارەبا و خزمەتگوزارییە گشتییەکان لەناو چوون.
گێڕانەوەی ژیانە سووتاوەکان؛ لەودیو ئامارەکانەوە
لەپشت هەر ژمارەیەک لەم کارەساتەدا، چیرۆکێکی پڕ لە ئازار هەیە:
فیداکاریی دایکانە: دایکێک کاتێک هەستی بە داڕمانی سەقفی ماڵەکەی کرد، خۆی کردە قەڵغان بۆ پاراستنی منداڵەکەی؛ ئەو گیانی سپارد بەڵام تا دواسات کۆرپەکەی لە ئامێزیدا بە سەلامەتی پاراست.
حلما؛ تاقە ڕزگاربوو: منداڵێکی تەمەن یەک ساڵان کە هەموو ئەندامانی خێزانەکەی (٤ کەس) لە یەک چرکەدا لەدەستدا و تەنیا جەستە بریندارەکەی ئەو لەژێر داروپەردەکان بە زیندوویی هێنرایە دەرەوە.
فاتیمە و مەهیا: دوو خوشکی بچکۆلە کە بوونە قوربانیی ئەم هێرشە. تەرمی فاتیمە، قوتابی پۆلی دووی سەرەتایی، دوای چەندین کاتژمێر گەڕان دۆزرایەوە، لە کاتێکدا تیمەکانی فریاگوزاری بە چاوی پڕ لە فرمێسکەوە لەسەر سەری ڕاوەستابوون؛ چونکە تا دواسات هیوایان هەبوو زیندوو بێت.
واکاویی پێشێلکردنی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی (IHL)
ئەم هێرشە بۆ سەر هاووڵاتیانی سڤیل، پێشێلکردنی چەندین ڕێسای نێودەوڵەتییە:
پێشێلکردنی بنەمای جیاکاری (Distinction): بەپێی ماددەی ٤٨ی پرۆتۆکۆلی یەکەمی پاشکۆی کۆنفرانسەکانی ژنێڤ، لایەنە شەڕکەرەکان پابەندن بە جیاکاری لە نێوان ئامانجە سەربازی و سڤیلەکان. هێرش بۆ سەر کۆڵانێکی تەواو نیشتەجێبوو بەبێ هیچ ئامانجێکی سەربازی، پێشێلکردنی بنەڕەتیی ئەم بنەمایەیە.
قەدەغەکردنی هێرشی ناگونجاو (Proportionality): بەپێی ماددەی ٥١ (٥) (ب)، ئەو هێرشانەی کە قوربانیی سڤیلیان زۆر زیاترە لە سوودە سەربازییەکان، قەدەغەن. کوشتنی منداڵان لە کاتی خەودا هیچ پاساوێکی سەربازی هەڵناگرێت.
پێشێلکردنی بنەمای وریایی (Precaution): بەپێی ماددەی ٥٧، هێرشبەر دەبێت هەموو ڕێکارێک بگرێتە بەر بۆ ڕێگری لە زیانگەیاندن بە سڤیلەکان؛ ڕوودانی ئەم کارەساتە نیشانەی نادیدەگرتنی تەواوی ئەم پابەندییەیە.
پێشێلکردنی کۆنفرانسی مافەکانی منداڵ: شەهیدبوونی فاتیمە و مەهیا، پێشێلکردنی ڕاشکاوی ماددەی ٣٨ی کۆنفرانسی مافەکانی منداڵە کە جەخت لەسەر پاراستنی تایبەتی منداڵان لە کاتی ململانێ چەکدارییەکاندا دەکاتەوە.
بەرپرسیارێتی تاوانکاری و تاوانی جەنگ
بە سەرنجدان بە ئەنقەستبوونی هێرشەکان و نەبوونی جیاکاری لە نێوان ئامانجەکاندا، ئەم ڕووداوە بەپێی ماددەی ٨ (٢) (ب)ی ئەساسنامەی ڕۆما (ICC)، وەک «تاوانی جەنگ» شیاوی بەدواداچوونە. وێرانکردنی ئەنقەستی ماڵی هاووڵاتیان و کوشتنی ژنان و منداڵان، توخمە مادی و مەعنەوییەکانی ئەم تاوانە تەواو دەکەن.
دەرئەنجام
کارەساتی تەورێز تەنیا ئامار و ژمارە نییە؛ بەڵکو نێژرانی ژیانە لەژێر داروپەردەدا. لایەنە ئەنجامدەرەکان بەپێی دۆکتۆرینی «بەرپرسیارێتی نێودەوڵەتی دەوڵەتان»، پابەندن بە وەڵامدانەوەی یاسایی و قەرەبووکردنەوەی ئەو زیانانەی بەر ڕزگاربووانی وەک «حلما» کەوتوون، کە ژیانیان لە بەرەبەیانێکی ڕەشدا بەتاڵان برا.
