بەپێی ڕاپۆرتی فەرمیی بەڕێوەبەری گشتیی میراتی کولتووری، گەشتیاری و دەستیی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، شەپۆلی تەقینەوەکانی ناشی لە هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل لە شاری ورمێ، بووەتە هۆی زیانی جیدی بە باڵەخانەی ئەم بەڕێوەبەرایەتییە لە شەقامی شەهید بەهەشتی. بەپێی بەڵگە مەیدانییەکان:
شوشەی پەنجەرەی زۆربەی ژوورەکان و شوشە سەکۆریتەکانی دەروازەی ڕێڕەوەکان بەتەواوی شکاون.
بەشێک لە دیوارە ناوخۆیییەکان و سەقفی باڵەخانەکە داڕماون.
زیانی بەرچاو بەر نێردەکان و ڕوکاری دەرەوەی ئەم بینا مێژوویی و بەبایەخە کەوتووە.
شیکاری لە ڕوانگەی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی (IHL)
زیانگەیشتن بەم دامەزراوە کولتووری و کارگێڕییە، لە چەند ڕەهەندێکی یاسایییەوە لەگەڵ ڕێسا نێودەوڵەتییەکاندا ناکۆکە:
پێشێلکردنی پارێزبەندیی شوێنە سڤیلەکان (ماددەی ٥٢ی پرۆتۆکۆلی یەکەمی پاشکۆ): بەپێی ئەم ماددەیە، نابێت شوێنە سڤیلەکان بکرێنە ئامانجی هێرش. باڵەخانە کارگێڕی و کولتوورییەکان کە کارکردی سەربازییان نییە، لە ژێر پاراستنی ڕەهای یاسای نێودەوڵەتیدان. زیانگەیشتن بەم بینایە بەبێ بوونی سوودێکی سەربازیی بڕاوە، پێشێلکردنی ئاشکرای ئەم ڕێسایەیە.
پێشێلکردنی کۆنفرانسی ١٩٥٤ی لاهای (پاراستنی موڵکە کولتوورییەکان): ئەم پەیماننامە نێودەوڵەتییە و هەروەها ماددەی ٥٣ی پرۆتۆکۆلی یەکەمی پاشکۆ، هەر جۆرە کارێکی دوژمنکارانە دژی موڵکە کولتوورییەکان و ناوەندە پەیوەندیدارەکان بە میراتی کولتووری قەدەغە دەکەن. زیانی ناڕاستەوخۆ (بەهۆی شەپۆلی تەقینەوە) لە ناوچەیەکی شاریدا، نیشانەی پشتگوێخستنی ئەم پابەندییە پارێزگارییانەیە.
قەدەغەکردنی بۆردومانکردنی شوێنە بێبەرگرییەکان (ماددەی ٢٥ی ڕێساکانی لاهای ١٩٠٧): هێرش یان بۆردومانکردنی شار و باڵەخانانێک کە بەرگریی سەربازییان نییە، قەدەغەیە. ڕوودانی ئەم زیانە لەناو پێکهاتەی شاریی ورمێدا، بەواتای پێشێلکردنی بنەمای جیاکاری (Principle of Distinction) دێت.
هەڵسەنگاندنی بەرپرسیارێتی نێودەوڵەتی و تاوانکاری
لە ڕوانگەی یاسای تاوانی نێودەوڵەتییەوە، گەیاندنی زیانی ناگونجاو بە ناوەندە کولتووری و سڤیلەکان شیاوی ڕاوەدوونانی یاسایییە:
ئەساسنامەی ڕۆما (ماددەی ٨): ئاراستەکردنی ئەنقەستی هێرشەکان بۆ سەر باڵەخانە ئایینی، فێرکاری، هونەری و شوێنەوارە مێژووییەکان (ئەگەر ئامانجی سەربازی نەبن) لە ڕیزی تاوانەکانی جەنگدا پۆلێن دەکرێت.
بەرپرسیارێتی نێودەوڵەتی دەوڵەتان: بەپێی ئەم دۆکتۆرینە، دەوڵەتانی ئەنجامدەر بەرپرسیاری یاسایین لە بەرامبەر پێشێلکردنی پەیماننامەکانی پاراستنی میراتی کولتووری و پابەندن بە قەرەبووکردنەوەی زیانە مادییەکانی ژێرخانی کولتووریی پارێزگاکە.
دەرئەنجامی یاسایی
زیانگەیشتن بە باڵەخانەی میراتی کولتووریی ورمێ، تەنیا زیانێکی لابەلا (Collateral Damage) نییە؛ بەڵکو نموونەیەکە لە نادیدەگرتنی بنەماکانی گونجاندن و وریایی لە هێرشە سەربازییەکاندا. پاراستنی میراتی کولتووری ئەرکێکی جیهانییە (Erga Omnes) و هەر جۆرە دەستدرێژییەک بۆ سەری، دەستدرێژییە بۆ سەر مێژوو و ناسنامەی نەتەوەیەک و پێویستی بە بەدواداچوون هەیە لە دادگا نێودەوڵەتییەکاندا.
