بەپێی ڕاپۆرتە مەیدانییەکان، لە بەرەبەیانی ٧ی خاکەلێوەی ١٤٠٥ (٢٧ی مارسی ٢٠٢٦)، هێرشە مووشەکییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران، ناوچەیەکی نیشتەجێبوونیان لە شەقامی شەهریاریی شاری ورمێ کردە ئامانج. لەم ڕووداوەدا، بینایەکی نیشتەجێبوون بەرکەوتنی ڕاستەوخۆی هەبووە و چوار یەکەی نیشتەجێبوون بەتەواوی وێران بوون. ئەم ڕووداوە بووەتە هۆی گیانلەدەستدانی پێنج هاووڵاتی سڤیل، لەوانە دوو منداڵ، و برینداربوونی سێ کەسی دیکە. لە ڕوانگەی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی (IHL)، ئەم ناوچەیە وەک «شوێنێکی سڤیل» (Civilian Object) هەژمار دەکرێت کە چڕییەکی زۆری دانیشتووانی تێدایە و هیچ بەڵگەیەک لەسەر بوونی سوودی سەربازی تێیدا نییە.
پێشێلکردنی بنەما نێودەوڵەتییەکان و کۆنفرانسەکانی ژنێڤ
بەئامانجگرتنی ئەم گەڕەکە نیشتەجێبوونە، پێشێلکردنی ئاشکرای یاساکانی جەنگە کە لەم ڕوانگە یاسایییانەوە دەتوانرێت ئاماژەی پێ بکرێت:
پێشێلکردنی بنەمای جیاکاری (ماددەی ٤٨ی پرۆتۆکۆلی یەکەمی پاشکۆ): لایەنە شەڕکەرەکان پابەندن بەوەی هێرشەکانیان تەنیا ئاراستەی ئامانجە سەربازییەکان بکەن. بەرکەوتنی ڕاستەوخۆی شانەی نیشتەجێبوونی ورمێ، لادانێکی ڕاشکاوە لەم ئەرکە یاسایییە.
قەدەغەکردنی هێرشی هەڕەمەکی (Indiscriminate Attacks): بەپێی **ماددەی ٥١ (٤)**ی پرۆتۆکۆلی پاشکۆ، هەر هێرشێک کە جیاکارییەکی پێویست لە نێوان ئامانجە سەربازی و سڤیلەکاندا نەکات، یان چەکێک بەکار بهێنێت کە وردکارییەکی گونجاوی لە ناوچە قەرەباڵغەکاندا نەبێت، نایاسایییە.
پێشێلکردنی بنەمای گونجاندن (Principle of Proportionality): بەپێی ماددەی ٥١ (٥)، تەنانەت ئەگەر ئیدیعای بوونی ئامانجێکی سەربازیش بکرێت، ئەو هێرشانەی دەبنە هۆی کوشتنی سڤیلەکان بە شێوەیەکی نایەکسان لەچاو ئەو سوودە سەربازییەی چاوەڕوان دەکرێت، قەدەغەن.
پێشێلکردنی پاراستنی تایبەتی منداڵان: بەپێی ماددەی ٧٧ی پرۆتۆکۆلی یەکەمی پاشکۆ و پەیماننامەی مافەکانی منداڵ (١٩٨٩)، منداڵان لە کاتی شەڕدا شایستەی پاراستنی زیاترن؛ کوژرانی دوو منداڵ لەم هێرشەدا، پێشێلکردنێکی قورسی ئەم پابەندییە پارێزگارییانەیە.
هەڵسەنگاندنی بەرپرسیارێتی تاوانکاری بەپێی ئەساسنامەی ڕۆما
بەپێی ماددەی ٨ی ئەساسنامەی ڕۆما (دادگای تاوانی نێودەوڵەتی – ICC)، هێرشی ئەنقەست بۆ سەر دانیشتووانی سڤیل یان شوێنە سڤیلەکان کە ئامانجی سەربازی نین، لە ڕیزی «تاوانەکانی جەنگ» پۆلێن دەکرێن. وێرانکردنی یەکەکانی نیشتەجێبوون لە شەقامی شەهریاری و کوشتنی دانیشتووانەکەی، توخمە مادییەکانی (Actus Reus) پێویست بۆ ڕاوەدوونانی تاوانکاریی نێودەوڵەتی بۆ فەرماندەران و ئەنجامدەرانی ئەم هێرشە دابین دەکات.
دەرئەنجامی یاسایی
هێرشی مووشەکی بۆ سەر ورمێ نموونەیەکی بارزی پێشێلکردنی «مافی بنەڕەتیی ژیان»ە کە لە ماددەی ٦ی بەڵێننامەی نێودەوڵەتیی مافە مەدەنی و سیاسییەکان (ICCPR) و ڕێسا عورفییەکانی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتیدا هاتووە. دەوڵەتانی ئەنجامدەر بەپێی دۆکتۆرینی «بەرپرسیارێتی نێودەوڵەتی دەوڵەتان»، پابەندن بە وەڵامدانەوە لە بەرامبەر کوشتنی سڤیلەکان و قەرەبووکردنەوەی زیانەکان.
